Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılı Hanehalkı Bütçe Araştırması sonuçlarını açıkladı. Veriler, vatandaşların bütçelerinde en büyük payı barınma giderlerinin aldığını ortaya koyarken, gelir düzeyi yükseldikçe harcama alışkanlıklarının önemli ölçüde değiştiğini gösterdi. Araştırma ayrıca hanelerde en fazla israf edilen gıda ürünlerini de gözler önüne serdi.
ilk sırada konut ve kira yer aldı
2025 yılında Türkiye genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı harcamaları incelendiğinde, en yüksek payın yüzde 29,3 ile konut ve kira harcamalarına ayrıldığı görüldü. Barınma giderlerini yüzde 20,5 ile ulaştırma harcamaları takip ederken, üçüncü sırada yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecek harcamaları yer aldı. Böylece vatandaşların bütçesinin yaklaşık üçte ikisinin barınma, ulaşım ve gıda harcamalarına ayrıldığı belirlendi.
En düşük pay eğitim ve sağlık harcamalarında kaldı
Araştırma sonuçlarına göre toplam tüketim harcamaları içinde en düşük payı alan kalemler sigorta ve finansal hizmetler, eğitim ve sağlık harcamaları oldu. Sigorta ve finansal hizmetlerin payı yüzde 0,8 olarak hesaplanırken, eğitim harcamaları yüzde 1,8, sağlık harcamaları ise yüzde 2,2 seviyesinde kaldı.
Gelir arttıkça ulaştırma harcamaları yükseliyor
Gelir gruplarına göre yapılan değerlendirmede harcama alışkanlıklarının önemli ölçüde farklılaştığı görüldü. En yüksek gelir grubunda yer alan haneler bütçelerinin yüzde 25'ini ulaştırma harcamalarına ayırırken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 25,7, gıda harcamalarının payı ise yüzde 12,4 oldu. En düşük gelir grubundaki hanelerde ise tablo tersine döndü. Bu grupta yer alan aileler bütçelerinin yüzde 38,7'sini konut ve kiraya, yüzde 29,2'sini gıdaya ayırırken, ulaştırma harcamalarının payı yalnızca yüzde 8,6 olarak gerçekleşti. Veriler, yüksek gelirli hanelerin ulaşıma düşük gelirli hanelere göre yaklaşık üç kat daha fazla pay ayırdığını ortaya koydu.
Gelir kaynağı harcama tercihlerini etkiliyor
Temel gelir kaynağı maaş, ücret veya yevmiye olan haneler bütçelerinin yüzde 26,4'ünü konut ve kiraya, yüzde 16'sını gıda harcamalarına ve yüzde 21,9'unu ulaştırmaya ayırdı. Müteşebbis geliri elde eden hanelerde ise ulaştırma harcamalarının daha yüksek olduğu görüldü. Bu grupta ulaştırmaya ayrılan pay yüzde 25,9 olurken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 25,5, gıda harcamalarının payı ise yüzde 17 olarak hesaplandı.
Tek kişilik hanelerde kira yükü daha ağır
Hane büyüklüğü de harcama dağılımında belirleyici oldu. Tek kişilik haneler bütçelerinin yüzde 41'ini konut ve kira harcamalarına ayırırken, gıda harcamalarının payı yüzde 14,3, ulaştırma harcamalarının payı ise yüzde 14,4 olarak gerçekleşti. Altı ve daha fazla kişiden oluşan kalabalık hanelerde ise gıda harcamaları öne çıktı. Bu grupta gıda ve alkolsüz içeceklere ayrılan pay yüzde 23,7 olurken, konut ve kira harcamalarının payı yüzde 24,4, ulaştırma harcamalarının payı ise yüzde 18,1 olarak kaydedildi.
En fazla israf edilen ürünler açıklandı
Araştırmada hanelerde en fazla israf edilen gıda ürünleri de belirlendi. Buna göre israf edilen gıdalar arasında ilk sırada yüzde 39,7 ile taze meyve ve sebzeler yer aldı. İkinci sırada yüzde 32,5 ile ekmek bulunurken, üçüncü sırada yüzde 15,1 ile süt ve süt ürünleri yer aldı. Uzmanlar, özellikle taze meyve ve sebzelerde görülen yüksek israf oranının hem hane bütçeleri hem de ülke ekonomisi açısından önemli kayıplara neden olduğuna dikkat çekiyor.
Barınma giderleri bütçenin en büyük yükü olmaya devam ediyor
TÜİK verileri, konut ve kira harcamalarının Türkiye'de hane bütçeleri üzerindeki baskısını sürdürdüğünü ortaya koydu. Gelir seviyesi ne olursa olsun vatandaşların bütçelerinde en büyük payı barınma giderleri oluştururken, düşük gelirli kesimlerde bu yükün çok daha belirgin olduğu görüldü. Araştırma sonuçları, yaşam maliyetleri ve tüketim alışkanlıklarındaki değişimin hane bütçelerine doğrudan yansıdığını gösterdi.
