TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilerek yasalaşan Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi, doğum izninden sosyal medya kullanımına, koruyucu aile modelinden sosyal hizmet kuruluşlarına, çocukların korunmasından toplu taşımaya kadar birçok alanda kapsamlı değişiklikler getirdi. Düzenleme, hem kamu personelini hem özel sektörü hem de sosyal hizmetlerden yararlanan kesimleri doğrudan ilgilendiren yeni hükümler içeriyor.
Doğum izninde süreler yeniden düzenlendi
Yasanın en dikkat çeken başlıklarından biri doğum izni sürelerinin uzatılması oldu. Devlet Memurları Kanunu’nda yapılan değişiklikle kadın memura verilen ücretli doğum sonrası izin süresi 8 haftadan 16 haftaya çıkarıldı. Böylece kadın memura doğumdan önce 8, doğumdan sonra 16 hafta olmak üzere toplam 24 hafta analık izni verilmesi kararlaştırıldı.
Sağlık durumunun çalışmaya uygun olduğunu tabip raporuyla belgeleyen kadın memur, isteği halinde doğumdan önceki izin süresinin bir bölümünü doğum sonrasına aktarabilecek. Yeni düzenlemeyle doğum öncesi çalışılabilecek süre de genişletildi. Buna göre kadın memur, sağlık durumu elverişli ise doğumdan önceki son 2 haftaya kadar görevine devam edebilecek.
İş Kanunu’nda yapılan değişiklikle kadın işçiler için de doğum sonrası ücretli izin süresi 8 haftadan 16 haftaya yükseltildi. Böylece kadın işçiler için de toplam ücretli doğum izni 24 hafta oldu. Çoğul gebelik halinde bu süre 26 hafta olarak uygulanacak. Sağlık durumu uygun olan işçi, doktor onayıyla doğuma 2 hafta kalıncaya kadar çalışabilecek.
Ayrıca kadın işçiye, isteği halinde bu sürenin ardından ücretsiz izin hakkı da tanındı. Erkek işçilere eşinin doğum yapması halinde verilen ücretli izin süresi ise 5 günden 10 güne çıkarıldı.
Askeri personel için de analık izni uzatıldı
Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu ve Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu’nda yapılan değişikliklerle kadın askeri personele sağlanan ücretli doğum sonrası izin süresi de 8 haftadan 16 haftaya çıkarıldı. Böylece askeri personel için de toplam ücretli doğum izni 24 haftaya yükseltildi.
En fazla 3 yaşında bir çocuğu eşiyle birlikte ya da tek başına evlat edinen askeri personele, çocuğun teslim edildiği tarihten itibaren 8 hafta izin verilecek. Koruyucu aile olan askeri personele ise isteği halinde 10 gün izin hakkı tanınacak.
AK Parti milletvekillerinin kabul edilen önergesiyle ayrıca geçiş hükmü de getirildi. Buna göre düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte mevcut analık izni süresi dolmuş olsa bile, 1 Nisan 2026 itibarıyla doğumun gerçekleştiği tarihten itibaren 24 haftalık süreyi henüz tamamlamamış personele, 10 iş günü içinde başvurmaları halinde 8 hafta ilave analık izni verilecek.
Koruyucu aile sistemine yeni destekler getirildi
Yasa ile devlet memurlarının koruyucu aile olmaya teşvik edilmesi de amaçlandı. Buna göre bir veya daha fazla çocuğa eşiyle birlikte ya da münferit olarak koruyucu aile olan memura, çocuğun teslim edildiği tarihten sonra isteği üzerine 10 gün izin verilecek. Aynı hak işçiler için de düzenlendi.
Koruyucu ailelerin sosyal güvenlik boyutuna ilişkin de yeni hükümler getirildi. Sosyal güvencesi olmayan koruyucu ailelerin isteğe bağlı sigorta primlerinin ödenebilmesine imkan sağlandı. Koruyucu aile sözleşmesi devam eden ailelerde eşlerden birinin ay içinde 30 günden az çalışması veya tam gün çalışmaması halinde, isteğe bağlı sigorta primi belirli şartlarla aylık ödemelere ilave edilerek karşılanacak. Bu destek, ödeme belgesinin ibraz edilmesi şartıyla sağlanacak. Eşin vefatı halinde de isteğe bağlı sigorta primlerinin karşılanmasına devam edilecek.
Sosyal ve ekonomik destek yeniden tanımlandı
Sosyal Hizmetler Kanunu’nda yapılan değişikliklerle “İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi”, “Çocuk Evleri Sitesi”, “Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Merkezi”, “İhtisaslaşma”, “Sosyal ve Ekonomik Destek”, “Koruyucu Aile” ve “Merkezi İzleme Sistemi” gibi kavramlar yasal tanıma kavuşturuldu.
Ekonomik desteğin üst sınırı en yüksek devlet memuru aylığı tutarı ile sınırlandırıldı. Destek miktarı yaş ve öğrenim durumuna göre belirlenecek. Süreli ekonomik destek aylık olarak en fazla 2 yıla kadar verilebilecek. Geçici ekonomik destek ise yılda en fazla 2 kez uygulanabilecek ve belirlenen tutarın 3 katına kadar çıkabilecek. Aynı ailede en fazla 2 kişi için destek sağlanabilecek.
Bu destekten yararlanma süresi kural olarak çocuğun 18 yaşını doldurmasına kadar devam edecek. Ancak korunma kararı veya bakım tedbiri sona eren ve örgün yükseköğretime aralıksız devam eden gençler, 25 yaşını tamamlayana kadar bu destekten yararlanabilecek.
Ayrıca yönetmelikte belirlenen şartları taşımadığı halde aktif bir eylemle bu destekten haksız şekilde yararlandığı tespit edilen kişilerden, devlet tarafından ödenen tutarın tahsili için rücu yoluna gidilecek.
Devlet korumasındaki gençlerin istihdamına yeni kriterler getirildi
Yasayla devlet koruması altında yetişen gençlerin kamuda istihdamına ilişkin şartlar da ayrıntılı biçimde yeniden düzenlendi. Buna göre bu haktan yararlanmak için korunma kararı veya bakım tedbiri kararı alınmış olması, en az 5 yıl fiilen kuruluş bakımı veya koruyucu aile hizmetinden yararlanılması, reşit olunduğu tarihte fiilen bu hizmetten yararlanmaya devam edilmesi, Türk vatandaşı olunması, 14 yaşından itibaren 90 günden fazla izinsiz ayrılmamış olunması, en az ortaöğretim mezunu olunması, 5 yıl içinde başvuru yapılması ve başvuru tarihinde 30 yaşından gün almamış olunması gerekecek.
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından dolu kadro ve pozisyon toplamının binde biri bu kapsamda ayrılacak. Merkezi yerleştirme işlemleri sınav sonuçlarına göre yapılacak. Öğretmenlik alanında mezun olanlar ilgili mevzuat uyarınca öğretmen olarak istihdam edilecek. Bu kişilere tanınan istihdam hakkı yalnızca bir kez kullanılabilecek.
Özel sektörde çalıştırılmaları halinde ise prime esas kazanç alt sınırı üzerinden hesaplanan sigorta primleri ile işsizlik sigortası primlerinin sigortalı ve işveren hisselerinin tamamı, işe giriş tarihinden itibaren 5 yıl süreyle Hazine tarafından karşılanacak.
Yatılı sosyal hizmet kuruluşlarında kamera sistemi kurulacak
Yasayla anayasal ilkeler gözetilerek yatılı sosyal hizmet kuruluşlarında yazılım destekli kamera sistemleri kurulmasının önü açıldı. Amaç; sosyal hizmet kalitesini artırmak, bireylerin ve kuruluşların güvenliğini sağlamak, iyi olma halini desteklemek, acil durumlara hızlı müdahale etmek ve suç işlenmesini önlemek olarak açıklandı.
Merkezi İzleme Sistemi’ne bağlı kamera sistemlerinden elde edilen kişisel veriler, adli veya idari soruşturmaya konu olmaması halinde 2 yıl sonra silinecek. Veriler mahkeme kararı olmaksızın hiçbir kurum, kuruluş veya kişiyle paylaşılamayacak. Ancak kamu hizmetlerinin kalite ve verimliliğini artırmak amacıyla anonim hale getirilerek kullanılabilecek.
Çocuklara yönelik hizmet birimlerinde çalışma şartları sıkılaştırıldı
Çocuk Koruma Kanunu’na eklenen hükümle, çocukların yoğun olarak bulunduğu alanlarda kimlerin çalışamayacağı açık biçimde düzenlendi. Buna göre cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, reşit olmayanla cinsel ilişki, uyuşturucu ticareti, müstehcenlik, fuhuş, insan ticareti ve kasten öldürme gibi suçlardan kesinleşmiş mahkumiyeti bulunan kişiler; okul, kreş, yurt, gündüz bakımevi, çocuk kulübü, oyun evi, okul servisi, okul kantini, çocuk spor okulu, internet kafe ve benzeri yerleri işletemeyecek, bu alanlarda çalışamayacak ve görev alamayacak.
Bu kişilere ruhsat verilmeyecek, mevcut işletmelerde yer aldıkları tespit edilirse iş yerinin devri için 6 ay süre tanınacak. Bu süre içinde de devir gerçekleşmezse izin ve ruhsatlar iptal edilecek. Ayrıca bu iş yerlerinde çalışanların, 6 ayda bir bu alanlarda çalışabileceklerine dair resmi belgeyi işverene ibraz etmeleri zorunlu olacak.
Kurala aykırı işçi çalıştıranlara her bir kişi için brüt asgari ücretin 3 katı tutarında para cezası verilecek. Aykırılık sürerse bu ceza 7 kata çıkacak, yine giderilmezse iş yerinin ruhsatı iptal edilecek.
Sosyal medya kullanımına 15 yaş sınırı getirildi
Yasanın en dikkat çeken maddelerinden biri de sosyal medya düzenlemesi oldu. İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle sosyal ağ sağlayıcıların 15 yaşını doldurmamış çocuklara hizmet sunamayacağı hükme bağlandı. Bu amaçla yaş doğrulama dahil gerekli tedbirlerin alınması zorunlu hale getirildi.
15 yaşını doldurmuş çocuklara ise yaş grubuna uygun ayrıştırılmış hizmet sunulması gerekecek. Sosyal ağ sağlayıcılar, aldıkları tedbirleri kendi internet sitelerinde yayımlayacak. Ayrıca ebeveyn kontrol araçları sunmaları zorunlu olacak. Bu araçlar, hesap ayarlarının kontrolü, ücretli işlemlerin ebeveyn onayına bağlanması, kullanım süresinin izlenmesi ve sınırlandırılması gibi mekanizmaları içerecek.
Aldatıcı reklamları önleme yükümlülüğü de sosyal ağ sağlayıcılara verildi. Türkiye’den günlük erişimi 10 milyondan fazla olan sosyal ağ sağlayıcılar, gecikmesinde sakınca bulunan durumlarda verilen kararları derhal ve en geç 1 saat içinde uygulayacak.
Yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde önce reklam yasağı getirilecek, ardından bant genişliğinin yüzde 50, daha sonra yüzde 90’a kadar daraltılması için sulh ceza hakimliğine başvurulabilecek. Bu hükümler, düzenlemenin yayımından 6 ay sonra yürürlüğe girecek.
Oyun platformlarına da yeni yükümlülükler getirildi
Yasa ile “oyun”, “oyun dağıtıcı”, “oyun geliştirici” ve “oyun platformu” kavramları da mevzuata dahil edildi. Buna göre oyun platformları, usulüne uygun derecelendirilmeyen oyunları sunamayacak. Ancak en yüksek yaş kriterine göre derecelendirmek şartıyla bu içeriklere yer verilebilecek.
Türkiye’den günlük erişimi 100 bini aşan yurt dışı kaynaklı oyun platformları Türkiye’de temsilci belirlemek zorunda olacak. Ayrıca ebeveyn kontrol araçları sağlamak, BTK’nin talep ettiği bilgi ve belgeleri vermek ve yönetmelikle belirlenecek yükümlülüklere uymak zorunda kalacak.
Bu kurallara uymayan platformlara önce 1 milyon liradan 10 milyon liraya kadar, ihlalin sürmesi halinde 10 milyon liradan 30 milyon liraya kadar idari para cezası verilebilecek. Yine yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde bant genişliğinin önce yüzde 30, ardından yüzde 50’ye kadar daraltılması için hakim kararı alınabilecek. Bu hükümler de 6 ay sonra yürürlüğe girecek.
Darülaceze bağışlarına vergi istisnası getirildi
Gelir Vergisi Kanunu, Katma Değer Vergisi Kanunu ve Kurumlar Vergisi Kanunu’nda yapılan değişikliklerle Darülaceze’ye yapılacak gıda, temizlik, giyecek, yakacak ile diğer bağış ve yardımlar vergi avantajı kapsamına alındı. Buna göre söz konusu bağışlar gelir vergisi ve KDV istisnasından yararlanacak, ayrıca kurumlar vergisi matrahından indirilebilecek.
Darülaceze ayrıca yurt içinde ve ilgili mevzuata göre yurt dışında hizmet verebilecek. Gıda bankacılığı faaliyeti yürütebilecek ve aşevi hizmeti sunabilecek.
Toplu taşıma işletmecilerine gelir desteği verilecek
Yasayla şehir içi toplu taşıma hizmeti veren özel şahıs ya da şirketlere ait ulaşım araçları ile özel deniz ulaşımı araçlarının işletmecilerine aylık gelir desteği verilmesinin de önü açıldı. Bu ödeme, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı bütçesinden ilgili belediyeler aracılığıyla yapılacak.
Destek tutarı; faaliyette bulunulan yer, taşıma kapasitesi ve diğer kriterlere göre farklılaştırılabilecek. Uygulamanın usul ve esasları ilgili bakanlıklar tarafından müştereken belirlenecek.
Kadın konukevlerinde kalanlara harçlık düzenlemesi yapıldı
Kadın konukevi hizmetinden yararlanan ve geliri bulunmayan ya da yeterli geliri olmadığı değerlendirilen kadınlara ve çocuklara, başka bir geçici maddi yardım kararı verilmemiş olması halinde net harçlık ödenecek. Konukevinde kalan kadınların beraberindeki öğrenim gören çocukları ile çeşitli nedenlerle öğrenimine devam etmeyen ve ücretli işte çalışmayan çocuklarına da çocuk bakım kuruluşlarındaki çocuklara verilen miktarda harçlık verilecek.
Geçiş hükümleri de yasaya eklendi
Yasada hak kaybı ve mağduriyet yaşanmaması için geçiş hükümleri de yer aldı. Buna göre isteğe bağlı sigorta ödemelerine ilişkin değişiklik yürürlüğe girmeden önce yapılan ödemeler geri istenmeyecek. Devlet koruması altındaki gençlerin istihdamına ilişkin 5 yıllık süre şartı ise düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarihte 16 yaşını doldurmuş olanlar için 2 yıl, 15 yaşını doldurmuş olanlar için 3 yıl, 14 yaşını doldurmuş olanlar için 4 yıl olarak uygulanacak.
Düzenleme yürürlüğe girmeden önce hak sahibi olan ve daha önce istihdam hakkından yararlanmamış kişilere de 12 ay içinde başvurmaları halinde eski usule göre istihdam hakkından yararlanma imkanı tanınacak.
