Dünya Bankası tarafından geliştirilen metodolojiye göre hesaplanan Beşeri Sermaye Endeksi (BSE), bugün doğan bir çocuğun sağlık ve eğitim şartları dikkate alındığında 18 yaşına geldiğinde sahip olacağı beşeri sermayeyi ölçüyor. Endeks, hayatta kalma (5 yaş altı), sağlık ve eğitim bileşenlerinden oluşuyor ve 0 ile 1 arasında değer alıyor. Değerin 1’e yaklaşması, çocukların gelecekte en yüksek üretkenlik seviyesine ulaşabileceğini gösteriyor. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Dünya Bankası metodolojisine dayalı bu endeksi ilk kez il bazında resmi istatistik olarak yayımladı.
Türkiye’nin 2023 Sonuçları
Türkiye’nin Beşeri Sermaye Endeksi 2023 yılında 0,690 oldu.
- 2021’de: 0,693
- 2022’de: 0,696
- 2023’te: 0,690
Yani 2022’ye kıyasla %0,9’luk bir gerileme yaşandı. Alt bileşenlerde ise farklı yönlü hareketler görüldü:
- Hayatta kalma: %0,3 azalışla 0,985
- Sağlık: %0,2 artışla 0,966
- Eğitim: %0,8 azalışla 0,725
Bu tablo, sağlık göstergelerinde iyileşmeye rağmen eğitimdeki gerilemenin genel endeksi aşağı çektiğini ortaya koyuyor.
Avrupa ile Kıyaslama
Türkiye’nin 2023 yılı değeri olan 0,690, Avrupa Birliği (AB-27) ortalamasının altında kaldı. AB’nin 2020 ortalama endeksi 0,730 seviyesinde.
- En yüksek ülkeler: Finlandiya (0,796), İsveç (0,795), İrlanda (0,793)
- En düşük ülkeler: Romanya (0,584), Bulgaristan (0,614), Slovakya (0,665)
Türkiye bu sonuçlarla AB’nin gerisinde kalırken, özellikle eğitim alanında güçlenmeye ihtiyaç duyuyor.
İl Bazında Sonuçlar
Türkiye’de 2023 yılında en yüksek Beşeri Sermaye Endeksi’ne sahip il 0,781 ile Çanakkale oldu. Onu sırasıyla:
- Antalya (0,761)
- Erzincan (0,756)
- Eskişehir (0,755)
- Rize (0,749) izledi.
En düşük endekse sahip il ise 0,599 ile Şırnak oldu. Şırnak’ı Ağrı, Şanlıurfa, Gümüşhane ve Muş takip etti.
Artış ve Düşüşler
2021–2023 döneminde en fazla artış gösteren iller:
- Çanakkale (+0,026)
- Uşak (+0,022)
- Siirt, Antalya ve Erzincan (+0,017)
En fazla düşüş yaşayan iller ise:
- Hatay (-0,066)
- Adıyaman (-0,059)
- Kahramanmaraş (-0,048)
- Manisa (-0,024)
- Malatya (-0,022) oldu.
Türkiye son üç yılda sağlık alanında ilerleme kaydederken, eğitim göstergelerindeki gerileme beşeri sermaye endeksinin düşmesine neden oldu. İl bazında Çanakkale’nin öne çıkması, güçlü sağlık ve eğitim altyapısının endeks değerini yukarı taşıdığını gösteriyor. Buna karşın, depremden etkilenen Hatay, Adıyaman ve Kahramanmaraş gibi illerde ciddi düşüşler dikkat çekiyor.
Uzmanlara göre, Türkiye’nin beşeri sermaye potansiyelini artırabilmesi için özellikle eğitim kalitesine odaklanması, bölgesel eşitsizlikleri azaltması ve AB ortalamasına yaklaşacak politikalar geliştirmesi gerekiyor.
