Orta Doğu’daki jeopolitik gerilimlerin enerji tedarik zincirine etkisi derinleşirken, Avrupa havacılık sektörü jet yakıtı krizinin eşiğine geldi. ACI Europe tarafından Avrupa Komisyonu’na iletilen uyarılar, arz sıkıntısının kısa sürede sistemik bir krize dönüşebileceğine işaret ediyor.
“Sistemik kıtlık” uyarısı
Sektör temsilcileri, özellikle Hürmüz Boğazı’ndaki ticaret akışının aksamasının jet yakıtı arzını doğrudan etkilediğini belirtiyor. ACI Europe’un Avrupa Birliği yetkililerine gönderdiği mektupta, mevcut aksaklıkların üç hafta içinde giderilmemesi halinde Avrupa genelinde yakıt kıtlığı yaşanabileceği vurgulandı. Bu senaryoda havalimanlarının operasyonel kapasitesinin ciddi şekilde sınırlanabileceği ifade ediliyor.
Savaş sonrası arz zinciri kırıldı
28 Şubat’ta başlayan çatışmaların ardından Hürmüz hattında ticaretin sekteye uğraması, küresel enerji sevkiyatını doğrudan etkiledi. Normal şartlarda bölgeden:
- Günlük yaklaşık 15 milyon varil ham petrol
- Yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü
taşınırken, bu akışta önemli kesintiler yaşandı. Bu durum, özellikle rafine ürünler arasında yer alan jet yakıtında arz daralmasını hızlandırdı.
Fiyatlar iki katına çıktı
Arz tarafındaki daralma, fiyatlara sert şekilde yansıdı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği verilerine göre:
- 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan jet yakıtı fiyatı
- 3 Nisan itibarıyla 209 dolara yükseldi
Bu artış, yaklaşık %110’luk bir sıçramaya işaret ediyor. Kuzeybatı Avrupa’da maliyet, sigorta ve navlun dahil fiyatların ise 216,9 dolar seviyesine ulaştığı kaydedildi.
Avrupa’nın Orta Doğu bağımlılığı risk yaratıyor
Enerji tedarikinde dışa bağımlı olan Avrupa, jet yakıtı arzında Orta Doğu’ya yüksek ölçüde bağlı durumda. S&P Global verilerine göre:
- Kuzeybatı Avrupa’ya günlük 177 bin varil
- Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e 31 bin varil jet yakıtı sevk ediliyor.
Bu bağımlılık, bölgeyi tedarik zinciri şoklarına karşı daha kırılgan hale getiriyor.
Havalimanlarında kısıtlamalar başladı
Krizin etkileri sahada hissedilmeye başlandı. Özellikle İtalya’daki bazı havalimanlarında jet yakıtı kullanımına yönelik sınırlamalar uygulanırken, hava yolu şirketleri operasyon planlarını gözden geçiriyor. Sektör temsilcileri, mevcut koşulların devam etmesi halinde:
- Uçuş frekanslarında azalma
- Yaz sezonunda iptaller
- Bilet fiyatlarında artış
gibi sonuçların kaçınılmaz olabileceğine dikkat çekiyor.
Havacılık sektöründe maliyet baskısı artıyor
Jet yakıtı, havacılık sektöründe en büyük maliyet kalemlerinden biri olmaya devam ediyor. Fiyatlardaki hızlı yükseliş, şirketlerin kârlılığı üzerinde ciddi baskı oluştururken, operasyonel planlamaları da zorlaştırıyor. Uzmanlara göre kriz uzarsa:
- Havayolu şirketleri maliyetleri yolcuya yansıtabilir
- Kârlılığı düşük hatlar kapatılabilir
- Küresel hava trafiğinde yavaşlama görülebilir
- Genel değerlendirme: enerji krizi havacılığı vuruyor
Hürmüz Boğazı’ndaki aksaklıkların sürmesi, enerji krizinin yalnızca petrol fiyatlarıyla sınırlı kalmadığını, doğrudan ulaştırma sektörünü de etkilediğini ortaya koyuyor. Avrupa havacılığı için kritik olan jet yakıtı arzında yaşanabilecek kesintiler, küresel hava trafiğinde zincirleme etkiler yaratabilir.
