Anayasa Mahkemesi (AYM), özel hukuk kişileri arasındaki alacak davalarına ilişkin emsal niteliğinde bir pilot karara imza attı. Mahkeme, yasal faiz oranlarının enflasyon karşısında alacaklıyı korumaya yetmediğine hükmederek, bunun mülkiyet hakkı ihlali olduğuna karar verdi. Meclis’e 6 ay süre tanıyan yüksek mahkeme, sorunun yapısal nitelikte olduğunu vurguladı.
Kararın Arka Planı
2010 yılında inşaat halindeki bir konutu banka kredisiyle satın alan vatandaş, konutun teslim edilmemesi üzerine dava açtı. Mahkeme, yıllık yüzde 9 temerrüt faizi ve yüzde 20 icra inkâr tazminatı ödenmesine karar verdi. Ancak davacı, ödediği paranın yıllar içinde enflasyon karşısında değer kaybettiğini belirterek, aradaki farkı talep etti. Yargı süreçlerinde talep reddedilince konu Anayasa Mahkemesi’ne taşındı.
Pilot Karar ve TBMM’ye Bildirim
AYM, alacaklının parasının değer kaybına uğramasının hak ihlali olduğuna hükmetti. Ancak sorunun bireysel değil yapısal nitelikte olduğuna dikkat çeken mahkeme, pilot karar usulünü işleterek TBMM’ye 6 ay süre verdi. Bu süre içinde düzenleme yapılması istenirken, aynı kapsamda yeni başvuruların görüşülmesi de ertelendi. Mahkeme gerekçesinde, faiz oranlarının enflasyonun çok altında kalması halinde alacaklının zarara uğradığını, borçlunun ise borcunu daha düşük maliyetle ödeyerek haksız avantaj elde ettiğini vurguladı.
Hukukçuların Yorumları
Prof. Dr. Ersan Şen: AYM, yasal düzenlemelerin enflasyondan kaynaklanan kayıpları karşılamada yetersiz olduğunu ilan etti. Bu karar, yeni davaların önünü açacağı gibi resmi-gayri resmi enflasyon tartışmalarını da gündeme getirecek.
Prof. Dr. Süheyl Batum: AYM, binlerce dosyanın AİHM’e gitmesini önledi. Karar, alacaklıyı devlet karşısında koruyan bir adım niteliğinde.
Avukat Asker Çatak: Karar yüz binlerce yeni davaya yol açabilir. Yargı sistemi bu yükü taşımakta zorlanabilir. Ayrıca kapatılmış iş ve alacak davalarının bile yeniden gündeme gelebileceğine dikkat çekti.
Ne Anlama Geliyor?
Bu karar, alacak davalarında faiz oranlarının enflasyon karşısında yetersiz kalmasının artık hak ihlali sayılacağı anlamına geliyor. Yasa değişikliği yapılmadığı takdirde, geçmişte sonuçlanmış dosyalar dahil yüz binlerce yeni davanın açılması gündeme gelebilir. Hukukçulara göre bu karar, yalnızca özel hukuk uyuşmazlıklarını kapsasa da, kamulaştırma başta olmak üzere kamuya karşı açılacak davalarda da benzer tartışmaları tetikleyebilir. AYM’nin kararı, yalnızca alacaklı-borçlu ilişkisini değil, Türkiye’nin ekonomik yapısında da önemli sonuçlar doğurabilecek nitelikte. Enflasyon karşısında parasının değerini koruyamayan vatandaş için yeni bir hukuki yol açılırken, yargı sisteminin bu süreçte karşılaşacağı yoğun dava yükü şimdiden tartışma konusu oldu.
