Türkiye’de teknoloji ve yenilik odaklı girişimlerin yapısını ortaya koyan Teknogirişim Araştırması, 2024 sonuçları açıklandı. Türkiye İstatistik Kurumu tarafından, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı iş birliğiyle yürütülen araştırma; teknogirişimlerin kurucu profillerinden finansmana erişimine, Ar-Ge faaliyetlerinden ihracat performansına kadar geniş bir çerçevede önemli bulgular sundu. Araştırma, Türkiye’de kurulmuş, KOBİ statüsünde yer alan, en fazla 15 yıllık geçmişe sahip ve ölçeklenebilir iş modelleriyle faaliyet gösteren teknoloji tabanlı girişimleri kapsıyor. Elde edilen verilerin, teknogirişim ekosistemine yönelik politika geliştirme ve destek mekanizmalarının tasarımında kullanılması hedefleniyor.
Teknogirişimlerin Kurucularında Erkek Ağırlığı Dikkat Çekti
Araştırma sonuçlarına göre teknogirişimlerin kurucu ortağı ya da en yüksek paya sahip aktif ortaklarının yüzde 87,1’i erkek, yüzde 12,9’u kadın girişimcilerden oluştu. Eğitim düzeyleri incelendiğinde, hem kadın hem erkek kurucuların ağırlıklı olarak lisans ve üzeri eğitime sahip olduğu görüldü. Erkek girişimcilerde lisans mezunlarının oranı yüzde 46 olurken, bunu yüksek lisans (yüzde 23,5) ve doktora (yüzde 19,7) mezunları izledi. Kadın girişimcilerde ise lisans mezunlarının payı yüzde 36,1, doktora veya eşdeğeri mezunların payı yüzde 28,5, yüksek lisans mezunlarının payı ise yüzde 24,6 olarak hesaplandı. Kadınlarda lisansüstü eğitimin görece daha yüksek paya sahip olması dikkat çekti.
Kurucuların Yarısı Mühendislik Kökenli
Teknogirişim kurucularının eğitim alanları incelendiğinde, teknik disiplinlerin belirgin biçimde öne çıktığı görüldü. Kurucu ortakların yüzde 49,7’si mühendislik, imalat ve inşaat alanlarından mezun olurken, yüzde 12,7’si iş, yönetim ve hukuk, yüzde 11,8’i ise bilişim ve iletişim teknolojileri alanlarında eğitim aldı. Bu dağılım, teknogirişimlerin teknik bilgi ve mühendislik altyapısı üzerine inşa edildiğini ortaya koydu.
Özel Sektör Ve Girişimcilik Deneyimi Öne Çıkıyor
Teknogirişim kurucularının iş geçmişleri de araştırmada önemli başlıklardan biri oldu. Kurucuların yüzde 81,4’ü daha önce özel sektörde ücretli olarak çalıştığını belirtirken, yüzde 46,5’i girişimcilik, yüzde 31,4’ü ise serbest meslek deneyimine sahip olduğunu ifade etti. Kurucuların yüzde 30,3’ü kamu sektöründe, yüzde 24,4’ü akademide çalıştığını belirtirken, yüzde 3,9’u için teknogirişim ilk iş deneyimi oldu. Teknogirişim öncesinde girişimcilik deneyimi bulunanların önemli bir kısmının 0–5 yıl arası deneyime sahip olduğu görüldü.
Her Üç Kurucudan Biri Yurt Dışı Deneyimli
Araştırmaya göre teknogirişim kurucularının yüzde 37,4’ü yurt dışında eğitim veya iş deneyimine sahip. Bu grubun büyük kısmını yurt dışında eğitim alanlar oluştururken, yurt içi şirketler tarafından yurt dışına görevlendirilenler ve yurt dışında ücretli çalışan olarak görev yapanlar da öne çıktı. Yurt dışında girişimcilik deneyimi olanların oranı ise yüzde 35,7 olarak kaydedildi.
Teknogirişimlerde Kadın Çalışan Oranı Yüzde 31
Teknogirişimlerde istihdam edilen personelin yüzde 31’i kadın, yüzde 69’u erkek çalışanlardan oluştu. Hem kadın hem erkek personelde lisans mezunlarının ağırlığı dikkat çekerken, yüksek lisans ve doktora mezunlarının payı da kayda değer seviyede gerçekleşti. Araştırmaya göre teknogirişimlerin yüzde 48,5’i, 2024 yılında Ar-Ge, yazılım, tasarım veya pazarlama gibi alanlarda uzman personel işe aldı ya da almaya çalıştı. Bu girişimlerin yüzde 34,1’i, söz konusu pozisyonları doldurmakta zorluk yaşadı. En büyük sorunlar arasında yüksek ücret beklentileri, gerekli niteliklere sahip aday bulunamaması ve yeterli iş deneyiminin olmaması öne çıktı.
Finansmanda Öz Kaynaklar Öne Çıkıyor
Teknogirişimlerin kuruluş aşamasında en önemli finansman kaynağı kendi sermayeleri oldu. Kuruluş döneminde özkaynak kullananların oranı yüzde 89,7 iken, 2024 yılı itibarıyla bu oran yüzde 79 olarak gerçekleşti. Araştırmada teknogirişimlerin yüzde 80,8’i, faaliyetlerini engelleyen en önemli faktörün yüksek maliyetler olduğunu belirtti. Bunu özkaynak yetersizliği, kredi ve girişim sermayesine erişim sorunları ile kamu desteklerine ulaşamama izledi.
Her İki Teknogirişimden Biri Yeni Finansman Arayışında
2024 yılında teknogirişimlerin yüzde 54,4’ü yeni finansman arayışına girdi. Bu girişimlerin yüzde 72,2’si, gelen yatırım tekliflerini yetersiz buldu. Yatırımcıların yüksek pay talebi ve sözleşme koşulları, süreci zorlaştıran başlıca unsurlar arasında yer aldı. Teknogirişimlerin yüzde 22,2’si, 2024 yılında internet veya elektronik veri alışverişi yoluyla e-satış yaptı. E-satışların büyük bölümü yurt içine yapılırken, yurt dışı satışlarda Avrupa Birliği ilk sırada yer aldı. Teknogirişimlerin yüzde 22,8’i ihracat gerçekleştirirken, Ar-Ge faaliyeti yürüten girişimlerde ihracat oranının daha yüksek olduğu görüldü. İhracatta en büyük pazar yine AB ülkeleri oldu.
Yenilikçi Teknoloji En Büyük Rekabet Avantajı
Araştırmaya katılan teknogirişimler, 2022–2024 döneminde ekonomik performansı artıran en önemli unsurun yenilikçi teknoloji sunmak olduğunu belirtti. Bunu güçlü müşteri ilişkileri ve deneyimli ekipler izledi. 2024 sonuçları, teknogirişimlerin yüksek maliyetler ve finansman zorluklarına rağmen Türkiye’nin yenilik ekosisteminde önemli bir rol üstlendiğini ve teknoloji odaklı büyümenin temel aktörleri arasında yer aldığını ortaya koydu.
