Türkiye’de yaşam maliyetlerinin hızla yükselmesi ve krediye erişimin zorlaşması, vatandaşları ve işletmeleri “eksi hesap” olarak bilinen Kredili Mevduat Hesaplarına (KMH) yönlendirdi. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ile Risk Merkezi’nin güncel verileri, KMH kullanımındaki artışın son üç yılda adeta patlama noktasına ulaştığını gösteriyor. 21 Kasım haftasında hem ticari hem bireysel KMH toplamı 929 milyar 518 milyon liraya çıkarak 1 trilyon bandına dayandı.
Üç Yılda 15 Kat Artış
KMH kullanımı Eylül 2022’de başlatıldığında toplam borç 57 milyar TL seviyesindeydi. Aradan geçen üç yılda ekonomik göstergelerdeki bozulma, enflasyon baskısı ve alım gücündeki erime nedeniyle bu tutar 15 kat artarak 670 milyar TL’ye ulaştı. En güncel BDDK verileri ise tabloyu daha da çarpıcı hale getiriyor:
- Toplam KMH bakiyesi: 929 milyar 518 milyon TL
- Taksitli ticari krediler: 222 milyar 949 milyon TL
- Tüketici KMH borcu: 706 milyar 569 milyon TL
Vatandaşın kullandığı borç miktarı üç yıl içinde katlanarak artarken, KMH artık temel geçim aracı haline geldi.
KMH Kullanıcı Sayısı 31 Milyonu Aştı
Türkiye Bankalar Birliği (TBB) verileri, KMH kullanan kişi sayısının 2022 Eylül–2025 Eylül döneminde yüzde 19 artarak 31,2 milyon kişiye ulaştığını gösteriyor. Sadece bir yıl içinde 1,6 milyon yeni kişi eksi hesaba yöneldi. Kişi başına düşen ortalama borç ise aynı dönemde rekor düzeyde arttı:
- 2022 Eylül: 2.149 TL
- 2025 Eylül: 21.507 TL
Yani vatandaşın ortalama KMH borcu üç yılda 19.358 TL arttı. Dar gelirli kesim için eksi hesap, kira, fatura ve temel ihtiyaçları karşılamak için zorunlu bir araca dönüşürken, sadece bu yılın ilk 9 ayında KMH borçlanması 9 milyar 168 milyon TL arttı.
Vatandaş Artık Eksi Hesabı Bile Kapatamıyor
Kredi geri dönüşlerinde yaşanan sorunlar, KMH hesaplarında da kendini gösteriyor. Vatandaş sadece borçlanmakla kalmıyor, aldığı borcu geri ödemekte de zorlanıyor.
- Tasfiye edilmesi gereken KMH oranı 2024 Eylül’de yüzde 2,5 seviyesindeydi.
- 2025 aynı dönemde oran yüzde 4,2’ye yükseldi.
- Tasfiyelik KMH tutarı 25 milyar TL’yi aştı.
Bu tablo, borcu kapanamayan eksi hesapların bankalarda hızla birikmeye başladığını gösteriyor.
Bölgesel Veriler: Diyarbakır İlk Sırada
Tasfiye edilmesi gereken eksi hesap oranı en yüksek il:
- Diyarbakır – Yüzde 11,9
- Mardin – Yüzde 10,6
- Şanlıurfa – Yüzde 9,5
KMH kullanımının en hızlı arttığı il ise yüzde 136 artışla Tunceli oldu. Ayrıca, KMH kullanımındaki artışın en yüksek olduğu ilk 10 il arasında 6 Şubat depremlerinden yoğun etkilenen beş ilin yer alması dikkat çekiyor. Deprem bölgesindeki ekonomik kayıp, borçlanmayı zorunlu kılıyor.
KMH’nin Kredi Pastasındaki Payı 8 Kat Arttı
Eylül 2022’de toplam krediler içinde KMH’nin payı yüzde 1,5 idi. Bugün ise bu oran yüzde 4’ü aşmış durumda. KMH’nin kredi portföyündeki payı üç yılda 8 katın üzerinde büyüme gösterdi. Bu durum, krediye erişimdeki zorlaşmanın ve vatandaşın acil nakit ihtiyacını karşılamak için bankaların sunduğu en hızlı borçlanma aracına yöneldiğini ortaya koyuyor. KMH kullanımının cazibesi, erişimin kolay olmasından geliyor. Hesapta para olmasa bile otomatik olarak devreye giren bu hesaplar, hesaba para girişi olduğunda borcu otomatik tahsil ediyor. Ancak faiz yükü oldukça yüksek:
- KMH faiz oranı: Yüzde 4,5
- Azami gecikme faizi: Yüzde 4,8
- Ek olarak: BSMV + KKDF
Tüm ek yüklerle birlikte toplam maliyet çok daha yukarı çıkıyor.
Eksi Hesap Türkiye'nin Yeni Finansal Gerçekliği
Enflasyonun gelirleri eritmesi, krediye erişimdeki sınırlamalar ve ekonomik belirsizlikler, Türkiye’de KMH kullanımını zorunlu bir çıkış noktası haline getirdi. Ancak artan faiz oranları ve geri ödemelerdeki bozulma, bu eğilimin sürdürülebilirliği konusunda ciddi riskler barındırıyor. Eksi hesap borcunun 1 trilyon TL sınırına dayanması, hem vatandaşların hem işletmelerin likidite ihtiyacının geldiği boyutu gözler önüne seriyor.
