Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, Türkiye’nin net Uluslararası Yatırım Pozisyonu (UYP) 2025 yılı Eylül ayı itibarıyla yaklaşık -327,1 milyar dolar açık verdi. Bu rakam, ülkenin yurt dışı varlıkları ile yurt dışına olan yükümlülükleri arasındaki makasın derinleştiğini gösteriyor. Eylül itibarıyla Türkiye’nin yurt dışı varlıkları bir önceki çeyreğe göre yaklaşık %8,2 oranında artarak 395,5 milyar dolara ulaştı. Öte yandan, yükümlülükler de %3,1 oranında artışla 722,6 milyar dolara çıktı. Bu değişimlerle birlikte varlık-yükümlülük makası genişledi.
Rezerv varlıklarda da dikkat çekici bir artış yaşandı: Rezervler yaklaşık 1,8 milyar dolar yükselerek 180,1 milyar dolara çıktı ve bu değer, tarihsel olarak kayıt altına alınmış seviyeler arasında en yüksek tutarlardan biri oldu.
Alt Kalemlerde Öne Çıkan Değişimler
Varlıklar kapsamında doğrudan yatırımlar kalemi %3,8 oranında artarak 72,5 milyar dolar düzeyine yükseldi. Buna karşılık “diğer yatırımlar” kaleminde %2,3’lük düşüşle yaklaşık 138,1 milyar dolar gerçekleşti. Ayrıca bankaların yabancı para efektif ve mevduat varlıkları %9,3 oranında azalırken, yaklaşık 42,7 milyar dolara geriledi. Yükümlülükler tarafında ise doğrudan yatırımlar kalemi bir önceki çeyreğe göre %2,7 oranında artarak 213,7 milyar dolar, portföy yatırımları kalemi %12,1 artışla 130,8 milyar dolar, diğer yatırımlar ise %0,5 artışla yaklaşık 378,1 milyar dolar seviyesine ulaştı. Ayrıca devletin yurt dışı DİBS yükümlülüklerinde %30,1 oranında artışla 15,7 milyar dolar civarında gerçekleşti.
Ne Anlama Geliyor?
Net yatırım pozisyonu açığının bu denli yüksek olması, Türkiye’nin dış dünyaya olan finansal bağımlılığının ve yükümlülüklerinin artış eğiliminde olduğunu işaret ediyor. Varlıklarının artmasına rağmen, daha hızlı artan yükümlülükler açığın genişlemesine neden oluyor. Rezerv varlıklardaki artış bir olumlu sinyal olmakla beraber, yükümlülüklerin yüksek düzeyde olması dış şoklara karşı ülkenin kırılganlığını artırabilir. Bu tablo, özellikle dış borç çevriminde dolar-euro gibi yabancı para cinsinden kaynakların daha maliyetli hale geldiği bir dönemde önemli bir risk unsuru olarak değerlendiriliyor. Ayrıca yatırımcıların güven algısına, kur hareketlerine ve faiz politikasına verilen tepkilere de doğrudan etki edebilir.
Uzmanlar, önümüzdeki dönem için üç temel unsuru öne çıkarıyor:
- Türkiye’nin yurtdışı varlıklarını artırması ya da yükümlülük artışını yavaşlatması;
- Döviz kurlarında oynaklığın kontrol altına alınması ve finansal istikrarın korunması;
- Rezerv varlıklarının korunması ve güçlendirilmesi, özellikle dış şoklara karşı tampon oluşturmada kritik.
Eğer yükümlülüklerin hızla artmaya devam etmesi ya da varlık artışının yeterli olmaması durumunda bu açık daha da büyüyebilir ve makroekonomik kırılganlıklar artabilir. Bu nedenle, hem politika yapıcılar hem de yatırımcılar için önümüzdeki çeyrek verileri kritik önem taşıyor.
