Avrupa genelinde yaşam koşullarını ortaya koyan Eurostat 2024 verileri, Türkiye’de barınma sorununun yapısal bir krize dönüştüğünü gözler önüne serdi. Açıklanan istatistiklere göre Türkiye; aşırı kalabalık konutlar, yüksek konut masrafı baskısı ve ısınma yetersizliği başlıklarının tamamında Avrupa Birliği ortalamasının belirgin biçimde üzerinde yer aldı.
Her 10 kişiden 4’ü kalabalık konutlarda yaşıyor
Eurostat verilerine göre Türkiye’de nüfusun yüzde 38,2’si aşırı kalabalık konutlarda yaşamını sürdürüyor. Bu oran, Avrupa Birliği ortalaması olan yüzde 16,9’un iki katından fazla. Türkiye, bu göstergede Romanya (%40,7) ve Letonya (%39,3) ile birlikte Avrupa’nın en olumsuz konut koşullarına sahip ülkeleri arasında bulunuyor. Aşırı kalabalık hanelerin özellikle düşük gelirli gruplar, kiracılar ve çocuklu aileler arasında yoğunlaştığına dikkat çekiliyor. Uzmanlar, bu tablonun yalnızca barınma değil, eğitim ve sağlık gibi alanlarda da uzun vadeli sosyal riskler doğurduğunu vurguluyor.
Isınma sorunu azaldı ama risk sürüyor
Türkiye’de evini yeterince ısıtamayan nüfus oranı 2023’te yüzde 19,5 iken, 2024’te yüzde 15,1’e geriledi. Ancak bu düşüşe rağmen Türkiye, hâlâ Avrupa’da ısınma sorununun en yaygın olduğu ilk 5 ülke arasında yer alıyor. Avrupa Birliği genelinde bu oran yüzde 9,2 seviyesinde bulunuyor. Veriler, enerji maliyetlerindeki dalgalanmalara ve gelir düzeyindeki yetersizliğe bağlı olarak barınma kalitesinin kırılganlığını koruduğunu ortaya koyuyor.
Konut masrafı hane bütçesini zorluyor
Eurostat’ın “housing cost overburden” göstergesine göre Türkiye’de hanelerin yüzde 14,8’i, gelirinin en az yüzde 40’ını kira, faturalar, aidatlar ve vergiler gibi konutla bağlantılı harcamalara ayırmak zorunda kalıyor. Bu oranla Türkiye, Yunanistan (%28,9), Norveç (%15,4) ve İsviçre (%15,3)’nin ardından Avrupa’da dördüncü sırada yer alıyor. Avrupa Birliği ortalamasının ise yalnızca yüzde 8,2 olması, Türkiye’de konut maliyetlerinin hane bütçesi üzerindeki baskısının ne denli ağırlaştığını gösteriyor.
Üç göstergede de AB ortalamasının üzerinde
Eurostat verileri, Türkiye’nin barınmaya ilişkin üç temel alanda da Avrupa ortalamasından olumsuz yönde ayrıştığını ortaya koyuyor:
- Aşırı kalabalık konut: Türkiye %38,2 | AB %16,9
- Yetersiz ısınma: Türkiye %15,1 | AB %9,2
- Konut masrafı yükü: Türkiye %14,8 | AB %8,2
Uzmanlara göre bu tablo, barınma krizinin yalnızca fiyat artışlarından değil; gelir dağılımı, kiracılık yapısı ve sosyal konut eksikliği gibi yapısal sorunlardan beslendiğini gösteriyor.
“Barınma artık sosyal risk”
Ekonomistler ve şehir plancıları, Türkiye’de barınma sorununun artık yalnızca bir ekonomik gösterge değil, sosyal bir risk alanı haline geldiği görüşünde birleşiyor. Aşırı kalabalık konutlar ve yüksek kira yükünün, önümüzdeki dönemde yoksulluk, sağlık ve eğitim eşitsizliklerini daha da derinleştirebileceği uyarısı yapılıyor.
