Türkiye tekstil ve hazır giyim sektörü, son yıllarda artan maliyetler, zayıflayan dış talep ve küresel rekabet baskısıyla zorlu bir süreçten geçerken, Avrupa Birliği’nde kamu alımlarına yönelik uygulamaya alınan yeni kurallar sektör üzerindeki baskıyı daha da artırdı. Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği (TGSD), Dünya Ticaret Örgütü Kamu Alımları Anlaşması’na taraf olunmaması nedeniyle Türk şirketlerinin yaklaşık 1,7 trilyon dolarlık küresel kamu ihalesi pazarının dışında kaldığını belirterek hükümete acil eylem çağrısında bulundu.
Dünya Ticaret Örgütü Kamu Alımları Anlaşması (GPA), taraf ülkelerin kamu alımları pazarlarını karşılıklı olarak birbirine açmasını ve uluslararası rekabette şeffaflık sağlanmasını amaçlayan çok taraflı bir ticaret anlaşması olarak öne çıkıyor. Mevcut durumda Avrupa Birliği ve 27 üye ülkesi dahil olmak üzere toplam 49 DTÖ üyesinin dahil olduğu anlaşma, yıllık yaklaşık 1,7 trilyon dolarlık kamu alımı hacmini kapsıyor. Türkiye ise 1995 yılından bu yana Dünya Ticaret Örgütü üyesi olmasına rağmen GPA’ya taraf olmayarak yalnızca gözlemci statüsünde bulunuyor.
Avrupa Birliği kuralları sertleştirdi
Sektör temsilcilerine göre Avrupa Birliği son dönemde kamu alımlarında “yalnızca GPA üyeleri katılabilir” şartını daha sık uygulamaya başladı. Özellikle Uzak Doğulu üreticilerin kamu ihalelerindeki etkisini azaltmak isteyen Avrupa Birliği’nin yeni yaklaşımı, GPA üyesi olmayan ülkeler için önemli bir dezavantaj oluşturuyor. Türkiye’nin anlaşmaya taraf olmaması nedeniyle Türk firmalarının Avrupa’daki kamu ihalelerine doğrudan katılımı büyük ölçüde engelleniyor.
Bu durum yalnızca hazır giyim ve tekstil sektörünü değil, demir-çelik, makine, teknik ekipman ve sanayi üretimi yapan birçok ihracatçı sektörü de olumsuz etkiliyor. Özellikle üniforma, iş kıyafetleri, hastane tekstili, askeri tekstil ve koruyucu ekipman alanlarında faaliyet gösteren Türk üreticilerin büyük bir pazarın dışında kaldığı belirtiliyor.
TGSD’den Ticaret Bakanlığı’na çağrı
Türkiye Giyim Sanayicileri Derneği, konunun stratejik önemine dikkat çekerek kapsamlı bir bilgi notunu Ticaret Bakanlığı’na iletti. Dernek, GPA’ya katılım sürecinin hızlandırılması için diplomatik ve teknik hazırlıkların acilen başlatılması gerektiğini vurguladı. Hazırlanan bilgi notunda Türkiye’nin son yıllarda hazır giyim ihracatında ciddi kayıp yaşadığına dikkat çekildi. 2022 yılında 21,2 milyar dolar olan hazır giyim ihracatının 2025 yılında 16,7 milyar dolara kadar gerilediği belirtildi. Artan üretim maliyetleri ve Avrupa pazarındaki daralmanın sektör üzerindeki baskıyı artırdığı ifade edildi.
Öte yandan Çin ve Bangladeş gibi düşük maliyet avantajına sahip Asya ülkelerinin Avrupa pazarında agresif şekilde büyümeye devam ettiği kaydedildi. Ayrıca Mısır’ın düşük iş gücü maliyetleriyle rekabet avantajı elde ettiği, Hindistan’ın ise Avrupa Birliği ile yaptığı Serbest Ticaret Anlaşması sayesinde sıfır gümrük avantajı yakalayarak Türkiye açısından yeni bir rekabet baskısı oluşturduğu belirtildi.
Teknik tekstillerde büyük fırsat kaçıyor
TGSD Başkanı Toygar Narbay yaptığı değerlendirmede teknik tekstillerin kamu alımları açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtti. Narbay, polis teşkilatı, güvenlik güçleri, itfaiye ekipleri, sağlık çalışanları ve kamu personeli için yapılan tekstil alımlarının büyük ölçüde kamu ihaleleri yoluyla gerçekleştirildiğini ifade etti.
Narbay, GPA üyeliğinin artık sektör açısından bir zorunluluk haline geldiğini belirterek Türk şirketlerinin mevcut durumda ne doğrudan kamu ihalelerine katılabildiğini ne de ihaleyi kazanan yabancı firmaların Türkiye’de üretim yaptırabildiğini söyledi. Bu durumun yüksek katma değerli üretim fırsatlarının kaçırılmasına neden olduğunu vurguladı.
GPA üyeliği Türkiye’ye ne kazandıracak?
TGSD’nin hazırladığı bilgi notunda Türkiye’nin GPA’ya taraf olması halinde birçok ekonomik avantaj elde edebileceği ifade edildi. Buna göre Türk firmaları Avrupa Birliği, ABD, Kanada ve Japonya gibi büyük kamu alımı pazarlarına doğrudan erişim sağlayabilecek. Böylece ihracat hacminde önemli artış yaşanabileceği değerlendiriliyor. Ayrıca Avrupa Birliği’nin mevcut kısıtlayıcı politikalarının aşılmasıyla Türk şirketlerinin kaybettikleri pazar paylarını yeniden kazanma fırsatı elde edebileceği belirtiliyor. Kamu alımlarının genellikle teknik tekstil, koruyucu kıyafet ve yüksek standartlı ürün talebi oluşturması nedeniyle sektörün daha yüksek katma değerli üretime yönelmesinin de mümkün olacağı ifade ediliyor.
Dernek, GPA üyeliğinin ihracat artışı yoluyla kapasite kullanım oranlarını yükselteceğini, yeni yatırımları teşvik edeceğini ve istihdam üzerinde olumlu etkiler yaratacağını savunuyor. Akademik çalışmaların da GPA üyeliğinin taraf ülkeler arasındaki ticaret hacmini anlamlı ölçüde artırdığını ortaya koyduğu belirtiliyor.
Türkiye için stratejik süreç vurgusu
TGSD, üyelik sürecinde Türkiye’nin hassas sektörlerini koruyacak geçiş mekanizmalarının oluşturulması gerektiğini de vurguladı. Dernek, GPA’ya katılımın yalnızca tekstil sektörü açısından değil, Türkiye’nin küresel ticaretteki konumunu güçlendirmesi bakımından da stratejik önem taşıdığı görüşünü paylaştı.
