Türkiye’nin enflasyonu kontrol altına almak ve cari açığı azaltmak amacıyla uyguladığı parasal sıkılaştırma politikaları, kamu maliyesinde farklı bir tabloyu ortaya çıkardı. Programın iki yıllık uygulama döneminde enflasyon ve cari dengede iyileşme sağlanırken, bütçe açığı hızla büyüdü; dış piyasalarda güven ve likidite sorunlarının tam anlamıyla aşılamaması nedeniyle dış borç kaynakları sınırlı kalınca finansman ihtiyacı ağırlıklı olarak iç piyasadan karşılandı. Bu durum Hazine’nin rekor düzeyde iç borçlanmaya yönelmesine yol açtı.
İç Borçlanma Şahlandı, Dış Borçta Yavaşlama
Merkezi yönetimin ilk yedi ayda net iç borçlanması 1,6 trilyon TL oldu; bu rakam geçen yılın aynı döneminin neredeyse iki katı. Hazine, aynı dönemde 2 trilyon 128,8 milyar TL tutarında yeni iç borçlanma yaparken, 519,5 milyar TL’lik anapara itfası gerçekleştirdi. Dış borçlanmada ise tablo farklı. Hazine, 294,4 milyar TL’lik anapara geri ödemesine karşılık yalnızca 407,8 milyar TL’lik yeni dış borçlanma yaptı ve net dış borçlanma 113,4 milyar TL’de kaldı. Bu rakam, geçen yılın eş dönemine göre yüzde 23,9 daha düşük. Sonuç olarak, Hazine’nin Ocak-Temmuz 2025 dönemindeki toplam net borçlanması 1 trilyon 722,7 milyar TL’ye ulaştı.
Borç Stoku Tarihi Zirvede
Yüksek iç borçlanma maliyetleri ve faizlerin hala yüksek seyretmesi, borç stokunda büyümeyi hızlandırdı. Temmuz sonu itibarıyla merkezi yönetimin toplam iç ve dış borç stoku 12 trilyon 45,3 milyar TL ile tarihi zirveye çıktı. Bunun 6,88 trilyon TL’si iç, 5,16 trilyon TL’si dış borçlardan oluştu. İlk yedi ayda iç borçlar TL bazında yüzde 38,8 artışla 1,93 trilyon TL, dış borçların TL cinsinden karşılığı ise yüzde 20,1 artışla 862,6 milyar TL yükseldi. Kur artışından arındırıldığında dış borçlarda dolar bazlı artışın yalnızca yüzde 4,5 olduğu hesaplandı.
Bütçe Açıkları Genişledi, Faiz Ödemeleri Patladı
Merkezi yönetim bütçesi, ocak-temmuz döneminde 1 trilyon 4,3 milyar TL açık, nakit bazda ise 1 trilyon 402,1 milyar TL açık verdi. Geçen yılın aynı dönemine göre nakit açığında yüzde 23,8’lik büyüme yaşandı. Bu büyümede, iç borç faizlerinin ağırlıkta olduğu yüksek faiz ödemeleri etkili oldu. Hazine’nin toplam faiz ödemesi ilk yedi ayda yüzde 86,7 artarak 1 trilyon 246 milyar TL’ye çıktı. Bunun 937,9 milyar TL’si iç borç faiz ödemeleri, 159,4 milyar TL’si dış borç faiz ödemeleri, 148,8 milyar TL’si ise iskonto ve kısa vadeli işlemlerden kaynaklandı. Faiz ödemeleri hariç tutulduğunda merkezi yönetim bütçesi 241,7 milyar TL fazla verdi; geçen yıl aynı dönemde bu kalemde açık söz konusuydu.
Özel Sektör Etkileniyor
Kamunun iç piyasadan yoğun borçlanma talebi, özel sektör için kredi ve fonlama imkanlarını daraltırken, borçlanma maliyetlerini artırarak ekonomik aktivite üzerinde baskı oluşturuyor. Yüksek faizler ve iç piyasaya yönelen kamu finansmanı, özel sektörün sermaye erişimini zorlaştırıyor. Parasal sıkılaştırma enflasyonu dizginleme ve cari açıkta daralma gibi olumlu sonuçlar doğururken, kamu maliyesinde yüksek iç borçlanma ve faiz yükü gibi yan etkiler yarattı. Mayıs 2023 sonundan Temmuz 2025’e kadar merkezi yönetim borç stoku TL bazında yüzde 154,3 artışla 7,3 trilyon TL büyüdü. Bu dönemdeki artışın büyük bölümü iç borç kaynaklı oldu. Türkiye’nin sıkı para politikası, bütçe açığının finansmanında iç borçlanmayı öne çıkardı. Dış kaynakların sınırlı kaldığı ortamda iç piyasadan borçlanmanın maliyetleri artırması ve özel sektör üzerindeki baskısı, önümüzdeki dönemin en kritik ekonomik tartışma başlıklarından biri olacak.
