Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) Merkezin Güncesi blogunda yayımlanan son analiz, para politikasındaki gevşeme adımlarının bankacılık sektörü üzerindeki etkilerini net verilerle ortaya koydu. “TCMB Faiz İndirimleri Kredi ve Mevduat Faizlerine Yansıyor mu?” başlıklı çalışmada, 2025 yılı temmuz ayından itibaren yapılan politika faizi indirimlerinin kredi ve mevduat faizlerine büyük ölçüde yansıdığı tespit edildi.
Analizde, faiz aktarım mekanizmasının yalnızca politika faizine değil; bankaların beklentilerine, likidite koşullarına, makroihtiyati düzenlemelere ve risk algısına bağlı olarak şekillendiği vurgulandı. Buna rağmen, son dönemde alınan kararların banka fiyatlamaları üzerinde belirgin bir etki oluşturduğu ifade edildi.
Politika faizi bankalar için ne anlama geliyor?
TCMB’nin politika faizi, bankaların bir hafta vadeyle merkez bankasından borçlanabildiği temel oranı ifade ediyor. Bu nedenle politika faizinde yapılan değişikliklerin, bankaların mevduat toplama ve kredi kullandırma maliyetlerini doğrudan etkilemesi bekleniyor. Analize göre, politika faizinin çok üzerinde mevduat faizi sunan bankaların fonlama maliyetleri yükselirken, politika faizinin belirgin şekilde altında kalan oranlar ise mevduat kaybı riskini artırıyor. Bu denge, merkez bankasının faiz kararları yoluyla mevduat faizlerini yönlendirebilmesini mümkün kılıyor.
Kredi faizleri neden farklı tepki veriyor?
TCMB çalışmasında kredi faizlerinin mevduat faizlerinden farklı bir dinamikle belirlendiği vurgulandı. Bankalar, kredi faizlerini yalnızca fonlama maliyetine göre değil; operasyonel giderler, düzenleme maliyetleri, kâr beklentileri ve risk primi gibi unsurları dikkate alarak oluşturuyor. Özellikle kredilerin mevduata kıyasla daha uzun vadeli olması, enflasyon beklentileri ve geri ödenmeme riskinin kredi faizlerinde daha belirleyici olmasına yol açıyor. Bu nedenle politika faizindeki değişim, kredi faizlerine gecikmeli ve farklı oranlarda yansıyabiliyor.
Ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti öne çıkıyor
Faiz kararlarının bankalar üzerindeki gerçek maliyet etkisini görmek açısından ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti (AOFM) kritik bir gösterge olarak öne çıkıyor. TCMB, 2025 yılı mart ayında AOFM’yi politika faizinin üzerine taşımış, haziran ayında ise enflasyon görünümündeki iyileşmeyle birlikte bu maliyeti yeniden politika faizine yakınsatmıştı. Son dönemde AOFM’nin yaklaşık yüzde 38 seviyesinde seyrettiği belirtilirken, bu durumun bankaların mevduat ve kredi fiyatlamalarında politika faizini daha yakından takip etmesine zemin hazırladığı ifade edildi.
650 baz puanlık indirim bankalara nasıl yansıdı?
Analize göre TCMB, 2025 Temmuz–Ekim döneminde politika faizinde toplam 650 baz puanlık indirime gitti. Bu indirimin banka faizlerine yansıması oldukça belirgin oldu. 4 Temmuz – 5 Aralık 2025 döneminde:
- TL mevduat faizleri yaklaşık 690 baz puan geriledi
- Ticari kredi faizlerinde düşüş 690 baz puan seviyesine ulaştı
- İhtiyaç kredisi faizleri ise yaklaşık 300 baz puan azaldı
Firma ölçeğine göre bakıldığında, büyük ölçekli firmaların kredi maliyetleri yaklaşık 630 baz puan düşerken, KOBİ’lerde bu düşüş 750 baz puana kadar çıktı. İhtiyaç kredilerindeki görece sınırlı gerilemede ise kredi büyümesine yönelik makroihtiyati sınırlamaların etkili olduğu değerlendirildi.
Kısa ve uzun vadeli faizlerde ayrışma dikkat çekti
TCMB analizinde, politika faizi değişikliklerinin kısa vadeli faizler üzerinde doğrudan etkili olduğu, uzun vadeli faizlerin ise enflasyon beklentileri ve ülke risk primi gibi faktörlerle şekillendiği vurgulandı. İncelenen dönemde 650 baz puanlık indirimin;
- 0–12 ay vadeli ticari kredilere 480 baz puan,
- 12–24 ay vadeli kredilere 720 baz puan,
- 24 ay ve üzeri vadeli kredilere ise 400 baz puan düşüş olarak yansıdığı görüldü.
24 Temmuz sonrasında uzun vadeli faizlerdeki gerilemenin, risk primindeki düşüş ve enflasyon beklentilerindeki iyileşmeyle uyumlu olduğu ifade edildi.
Aktarım çalışıyor, kalıcılık için disiplin şart
TCMB’nin değerlendirmesi üç temel sonuca işaret ediyor. Birincisi, politika faizindeki indirimler kredi ve mevduat faizlerine büyük ölçüde yansıyor. İkincisi, kısa vadeli faizlerde politika faizi belirleyici olurken, uzun vadeli faizlerde beklentiler ve risk algısı daha baskın rol oynuyor. Üçüncüsü ise, uzun vadeli faizlerde kalıcı düşüş sağlanabilmesi için enflasyon beklentilerinin güçlü şekilde çıpalanması ve risk priminin sınırlı kalması gerekiyor. Bu çerçevede TCMB, para politikasında sıkı duruşun korunmasının yalnızca faiz seviyeleri açısından değil, faiz aktarım mekanizmasının kalıcılığı açısından da kritik önemde olduğunu vurguluyor.
