Türkiye’de gıda enflasyonu tartışmalarının merkezinde yer alan kırmızı et fiyatları, yalnızca etiketler üzerinden değil, alım gücü ekseninde de yoğun biçimde sorgulanıyor. Uluslararası karşılaştırmalara bakıldığında Türkiye’de et fiyatlarının dolar bazında birçok Avrupa ülkesiyle benzer seviyelerde olduğu görülürken, asgari ücretlinin ete erişimi açısından tablo belirgin biçimde ayrışıyor. Ülkelerin yaşam maliyetleri ve fiyat düzeylerine ilişkin veriler sunan Numbeo’dan derlenen fiyatlarla oluşturulan karşılaştırma, et fiyatlarının tek başına değil, gelir düzeyiyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyuyor.
Gıda Sepeti Üzerinden Karşılaştırma
Temel beslenme gereksinimleri esas alınarak oluşturulan alışveriş sepetinde süt, ekmek, pirinç, yumurta, peynir, tavuk, kırmızı et, sebze ve meyve kalemleri yer aldı. Bu ürünlerin ülkelerdeki ortalama fiyatları dolar bazında karşılaştırıldığında, alışveriş sepetinin toplam maliyetinde en pahalı ülke ABD olurken; onu İtalya, Almanya ve Yunanistan izledi. Türkiye ise toplam sepet maliyetinde bu ülkelerin altında yer aldı. Ancak bu noktada tabloyu belirleyen asıl unsur fiyatlardan çok ücret düzeyi oldu.
Asgari Ücretle Kaç Sepet Alınabiliyor?
Asgari ücret düzeyleri dikkate alındığında, gıda fiyatlarına ilişkin “pahalılık” algısının ülkeden ülkeye köklü biçimde değiştiği görülüyor. Aynı alışveriş sepetinin, yüksek gelirli ülkelerde asgari ücretle birden fazla kez satın alınabildiği; Türkiye’de ise asgari ücretlinin bu sepete erişiminin ciddi biçimde sınırlı kaldığı dikkat çekiyor. Bu durum, Türkiye’de gıda fiyatlarının göreli düzeyinden ziyade alım gücündeki erimenin belirleyici olduğunu ortaya koyuyor.
Et ve Peynir En Pahalı Kalemler
Gıda sepetindeki ürünler ayrı ayrı incelendiğinde, hemen her ülkede kırmızı etin en pahalı ürün olduğu, onu peynirin izlediği görülüyor. Ancak yalnızca et fiyatlarına odaklanıldığında tablo daha da netleşiyor. Türkiye’de dana eti fiyatı, dolar bazında İtalya ve Almanya’ya yakın seviyelerde seyrediyor. Buna karşın asgari ücretlinin aylık geliriyle satın alabileceği et miktarı, bu ülkelere kıyasla çok daha düşük kalıyor. Başka bir ifadeyle, Türkiye’de et fiyatları küresel ölçekte “uçuk” olmaktan ziyade, ücrete oranla erişilmesi zor bir noktada bulunuyor.
TÜİK Verileri Ne Söylüyor?
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verileri de bu tabloyu destekler nitelikte. TÜİK’in harcama gruplarına göre enflasyon verilerine göre, son bir yılda:
- Genel enflasyon: %30,89
- Gıda ve alkolsüz içecekler: %28,31
- Et alt grubu: %30,15
olarak gerçekleşti.
TÜİK’in Nisan 2022’de açıkladığı son fiyat verileri üzerinden yapılan endeksleme ise dikkat çekici bir artışa işaret ediyor. Buna göre Nisan 2022’de 111,53 TL olan dana eti kilogram fiyatı, Aralık 2025 verileriyle hesaplandığında 508,6 TL seviyesine ulaşıyor. Bu da yaklaşık %356’lık bir artış anlamına geliyor.
Etiket Değil, Gelir Tartışması
Ortaya çıkan tablo, Türkiye’de et fiyatları tartışmasının yalnızca fiyat düzeyiyle açıklanamayacağını gösteriyor. Dolar bazında Avrupa’ya yakın seyreden et fiyatları, asgari ücretlinin alım gücüyle birleştiğinde ciddi bir erişim sorununa dönüşüyor. Uzmanlara göre, tartışmanın merkezine fiyatlardan ziyade ücretlerin gıda enflasyonu karşısındaki dayanıklılığı konulmadıkça, et fiyatları üzerinden yürütülen polemikler sorunun özünü kaçırmaya devam edecek.
