2026 yılı asgari ücretine ilişkin karar henüz çıkmadan perakende raflarında yaşanan fiyat artışları, ekonomi gündeminin merkezine oturdu. Ücret artışı beklentisinin piyasada peşin zam refleksine dönüşmesi, hem tüketiciyi hem de sektörün sağduyulu temsilcilerini rahatsız etti. “Yılbaşı zammı” algısının erkenden devreye sokulması, fiyatlama disiplinini yeniden tartışmaya açtı.
Perakende cephesinden gelen değerlendirmeler net: Asgari ücret artışı gerekçe gösterilerek yapılan yüksek oranlı zamların ekonomik bir temeli bulunmuyor. Sektör temsilcileri, maliyet yapılarının açık olduğunu, özellikle işçilik giderlerinin toplam maliyet içindeki payının sınırlı kaldığını vurguluyor. Bu tabloya göre, ücret artışlarının ürün fiyatlarına etkisinin yüzde 3 ila 5 bandını aşmaması gerekiyor. Bunun üzerindeki her artış, maliyet değil davranış problemi olarak okunuyor.
“Ücreti bahane edip etiketi şişirmek fırsatçılık”
Piyasadaki erken zam dalgasına yönelik eleştiriler sert. Asgari ücret artışı oranında etiket güncellemenin ticari etikle bağdaşmadığı ifade ediliyor. Pandemi sonrasında fiyatlama reflekslerinin bozulduğuna dikkat çekilirken, bazı işletmelerin maliyet dışı göstergelere bakarak fiyat artırma eğilimine girdiği belirtiliyor. Döviz, altın ya da genel beklentiler üzerinden yapılan zamların, ürünün gerçek maliyetiyle örtüşmediği açıkça dile getiriliyor.
Sektörün asıl yapısal sorun alanı ise işçilikten ziyade kira giderleri. Özellikle büyükşehirlerde gıda perakendecileri için kira baskısının sürdürülemez boyutlara ulaştığı ifade ediliyor. Geçmişte yüz binlerle ifade edilen aylık kira bedellerinin kısa sürede milyon seviyelerine çıkması, fiyat istikrarını zorlayan ana unsur olarak öne çıkıyor. Buna rağmen, kira artışlarının da doğrudan ve ani şekilde raf fiyatlarına yüklenmesinin doğru olmadığı görüşü hâkim.
Denetimler sıkılaştı, mesaj net: Gerekçesiz zam kabul edilmeyecek
Kamu otoritesi de piyasadaki bu erken fiyatlama dalgasına karşı pozisyon aldı. Asgari ücret kararı açıklanmadan önce sahaya inen denetim ekipleri, zincir marketler ve büyük perakende oyuncularını mercek altına aldı. Yapılan temaslarda sektör temsilcilerine açık bir mesaj verildi: İşçilik maliyetlerindeki artış sınırlıdır ve bu artışın fiyatlara etkisi de sınırlı olmak zorundadır.
Denetimlerde raf fiyatları ile depo giriş fiyatları karşılaştırılıyor, gerekçesiz ve orantısız artışlar tespit edildiğinde yüksek tutarlı idari para cezaları gündeme geliyor. Amaç, piyasada beklenti üzerinden oluşturulan zam baskısını kırmak ve tüketiciyi korumak.
Özetle, asgari ücret henüz belirlenmemişken yapılan fiyat artışları hem ekonomik rasyonaliteye hem de ticari ahlaka aykırı bulunuyor. Sektörün kendi içinden gelen “yüzde 5 sınırı” uyarısı, maliyet gerçeklerine dayalı bir fiyatlama çağrısı niteliği taşıyor. Önümüzdeki günlerde ücret kararı kadar, bu kararın piyasaya nasıl ve ne ölçüde yansıtılacağı da yakından izlenecek.
