Avrupa Birliği’nin, Türkiye’de son yıllarda hızla artan yeşil pasaport (hususi pasaport) sayısını yakından izlediği ve bu durumdan rahatsızlık duyduğu iddiaları gündeme geldi. Uzmanlar, mevcut artış trendinin devam etmesi halinde Schengen bölgesine girişlerde ön onay, daha yüksek ret oranları ya da vize zorunluluğu gibi yeni uygulamaların masaya gelebileceği uyarısında bulunuyor. Konuya ilişkin değerlendirmeler, Türkiye ile AB arasındaki zaten kırılgan olan vize ve serbest dolaşım başlıklarının önümüzdeki dönemde daha da tartışmalı hale gelebileceğine işaret ediyor.
Yeşil pasaport tartışması yeniden alevlendi
Türkiye gazetesinde yayımlanan köşe yazısında konuyu gündeme taşıyan Meryem Aybike Sinan, yeşil pasaportun zamanla asıl kullanım amacının dışına çıktığını ve bu durumun Brüksel’de “kötüye kullanım” algısı yarattığını öne sürdü. Sinan’a göre, hususi pasaportun sağladığı vize muafiyeti avantajı, artık sınırlı ve istisnai bir hak olmaktan uzaklaşmış durumda. Son yıllarda yeşil pasaport verilme kriterlerinin genişletilmesiyle birlikte, pasaport sahiplerinin sayısının milyonlara yaklaştığına dikkat çekiliyor. Bu artışın, AB ülkeleri nezdinde güvenlik, göç ve suistimal endişelerini tetiklediği değerlendiriliyor.
“Emsal oluşturabilir” uyarısı
Sinan, İngiltere ve ABD’nin halihazırda yeşil pasaportu vize muafiyeti kapsamında değerlendirmediğini hatırlatarak, bu yaklaşımın AB ülkeleri için emsal teşkil edebileceğini vurguladı. Böyle bir senaryoda, AB’nin de yeşil pasaporta yönelik muafiyeti yeniden gözden geçirebileceği ifade ediliyor. Uzmanlara göre, Schengen ülkelerinin atabileceği olası adımlar arasında;
- Seyahat öncesi elektronik ön onay sistemi,
- Yeşil pasaport sahiplerine yönelik daha sıkı sınır kontrolleri,
- Ret oranlarının artması,
- En olumsuz senaryoda ise vize zorunluluğu
- gibi seçenekler bulunuyor.
“Elit” niteliği zayıflıyor eleştirisi
Köşe yazısında dikkat çekilen bir diğer başlık ise yeşil pasaportun “elit” niteliğini kaybettiği iddiası oldu. Özel sektör çalışanları, belediye personeli ve sendika üyelerine kadar uzanan geniş dağıtım alanının, bu pasaportun uluslararası alandaki ayrıcalıklı konumunu zayıflattığı savunuluyor. Bu durumun, AB tarafında yeşil pasaportun bordo pasaporttan farkı kalmadığı yönünde bir algı oluşturduğu belirtiliyor. Brüksel’deki değerlendirmelerde, sayısal artışın kontrolsüz şekilde sürmesinin riskli görüldüğü ifade ediliyor.
Kamu faaliyetleri de etkilenebilir
Uzmanlara göre, olası bir kısıtlama yalnızca bireysel seyahatleri değil, devletin yurt dışı temaslarını da doğrudan etkileyebilir. Vize muafiyetinin kısmen ya da tamamen kaldırılması halinde;
- Kamu yöneticilerinin acil toplantılara katılımı zorlaşabilir,
- Diplomatik ve teknik temaslar yavaşlayabilir,
- Uluslararası organizasyonlara katılımda gecikmeler yaşanabilir.
Bu nedenle, yeşil pasaportun kullanım alanlarının yeniden tanımlanmasının Türkiye açısından stratejik bir konu haline geldiği değerlendiriliyor.
Türkiye-AB ilişkileri belirleyici olacak
Analistler, yeşil pasaport tartışmasının Türkiye-AB ilişkilerindeki genel seyrin bir yansıması olduğunu belirtiyor. Vize serbestisi sürecinde yaşanan tıkanıklık, göç ve güvenlik başlıklarındaki hassasiyetler ve siyasi gerilimler, bu riski daha da büyüten faktörler arasında gösteriliyor. Henüz AB kurumlarından resmi bir açıklama gelmiş değil. Ancak diplomasi kulislerinde, konunun önümüzdeki dönemde daha yüksek sesle tartışılabileceği konuşuluyor.
