ABD ile İran arasında aylardır devam eden gerilimin sona erebileceğine yönelik iddialar uluslararası gündemin merkezine yerleşti. ABD basınında yer alan haberlere göre iki ülkenin gelecek hafta düzenlenecek G7 Zirvesi sırasında bir barış anlaşmasına imza atabileceği öne sürüldü. Henüz resmi makamlar tarafından doğrulanmayan iddialar, enerji piyasalarından diplomatik çevrelere kadar geniş yankı uyandırdı.
Amerikan medyasında diplomatik kaynaklara dayandırılan haberlerde, anlaşmanın imzalanması için en güçlü adayın İsviçre'nin Cenevre kenti olduğu belirtildi. Cenevre'nin, hem taraflar açısından diplomatik açıdan uygun bir merkez olması hem de G7 Zirvesi'nin düzenleneceği bölgeye yakınlığı nedeniyle öne çıktığı ifade ediliyor.
Trump'tan "büyük uzlaşı" mesajı
ABD Başkanı Donald Trump, yaptığı son açıklamada İran ile devam eden krizi sona erdirebilecek "büyük bir uzlaşıya" yakın olunduğunu söylemişti. Trump, Avrupa'da düzenlenebilecek bir imza törenine işaret ederken, ABD Başkan Yardımcısı JD Vance'in de törene katılabileceğini ifade etmişti.
Buna karşın İran tarafından henüz anlaşmanın kesinleştiğine yönelik resmi bir doğrulama yapılmış değil. Diplomatik kaynaklar ise taraflar arasındaki görüşmelerin yoğun şekilde sürdüğünü belirtiyor.
Taslak metnin detayları ortaya çıktı
İran basınında yer alan haberlere göre taraflar arasında hazırlanan mutabakat zaptı taslağı 14 maddeden oluşuyor. Taslakta ağırlıklı olarak nükleer program, ekonomik ilişkiler ve yaptırımların kaldırılması gibi başlıkların yer aldığı belirtiliyor.
İddialara göre ABD'nin İran'a yönelik petrol yaptırımlarını kaldırması, deniz ablukasını sona erdirmesi ve dondurulmuş İran fonlarının serbest bırakılması anlaşmanın temel maddeleri arasında bulunuyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı'nın yeniden tam kapasiteyle uluslararası gemi trafiğine açılması da planlanan adımlar arasında gösteriliyor.
Taslakta İran'ın füze programı ile bölgesel vekil güçlere verdiği destek gibi konuların ise müzakere kapsamı dışında bırakıldığı öne sürülüyor.
Hürmüz Boğazı yeniden açılabilir
Anlaşma iddialarının küresel piyasalarda en fazla dikkat çeken yönlerinden biri Hürmüz Boğazı ile ilgili maddeler oldu. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik su yolunun yeniden tam kapasiteyle açılması, enerji piyasalarında arz endişelerini önemli ölçüde azaltabilecek bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Taslak metne göre ABD'nin deniz ablukasını kaldırmasının ardından Hürmüz Boğazı'nın da 30 gün içinde yeniden gemi geçişlerine açılması öngörülüyor. Bu beklenti son günlerde petrol fiyatlarında görülen sert düşüşlerin başlıca nedenlerinden biri olarak gösteriliyor.
Yaptırımların kaldırılması gündemde
İddialara göre anlaşma sürecinin en kritik başlıklarından biri ekonomik yaptırımlar olacak. Taslak metinde İran'a yönelik petrol, petrokimya ve enerji sektörü yaptırımlarının askıya alınması, Tahran'ın yurt dışında dondurulan varlıklarına yeniden erişim sağlanması ve ekonomik normalleşme sürecinin başlatılması öngörülüyor.
Ayrıca iki aylık müzakere süreci boyunca İran'ın toplam 24 milyar dolarlık dondurulmuş fonunun aşamalı şekilde serbest bırakılmasının planlandığı belirtiliyor.
Gözler resmi açıklamalarda
Uluslararası kamuoyu tarafından yakından takip edilen iddialara rağmen, söz konusu mutabakat taslağına ilişkin taraflardan henüz resmi bir doğrulama gelmedi. Diplomatik kaynaklar görüşmelerin sürdüğünü belirtirken, anlaşmanın gerçekleşmesi halinde bunun yalnızca ABD-İran ilişkileri açısından değil, enerji piyasaları ve küresel ekonomi açısından da önemli sonuçlar doğurabileceği değerlendiriliyor.
Özellikle yaptırımların kaldırılması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması halinde küresel enerji arzında rahatlama yaşanabileceği, bunun da petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskıyı artırabileceği ifade ediliyor.
