Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), “Girişim Özelliklerine Göre Dış Ticaret İstatistikleri 2024” raporunu yayımladı. Dış ticaret verilerinin iş kayıtları sistemindeki girişim bilgileriyle eşleştirilmesi sonucu hazırlanan rapor, ihracat ve ithalat yapan firmaların ölçeğine, faaliyet alanına ve ülke çeşitliliğine ilişkin önemli bulgular ortaya koydu. 2024 yılında 179 bin 673 girişim ihracat, 318 bin 603 girişim ithalat gerçekleştirdi. Verilere göre:
- İhracatın %44,4’ü, ithalatın ise %58,7’si 250+ çalışanı olan büyük ölçekli girişimler tarafından yapıldı.
- Mikro ölçekli (1-9 çalışanı olan) girişimler ihracatın %18,8’ini, ithalatın ise yalnızca %11,1’ini gerçekleştirdi.
- Küçük ölçekli girişimler ihracatta %17,5, ithalatta %11,7; orta ölçekli girişimler ise ihracatta %19,2, ithalatta %18,5 pay aldı.
Sanayi Girişimleri İhracatın Yarısından Fazlasını Yaptı
Sektörel dağılıma bakıldığında sanayi sektörü belirleyici oldu:
- İhracatın %56,5’i, ithalatın %47,3’ü sanayi sektöründeki girişimler tarafından yapıldı.
- Ticaret sektörünün ihracattaki payı %39, ithalattaki payı %38,5 düzeyinde gerçekleşti.
- Sanayi sektöründe ihracatın %68,6’sı büyük ölçekli firmalar tarafından yapılırken, ticaret sektöründe KOBİ’ler (%89) hakimiyetini sürdürdü.
AB, Sanayi Firmalarının Başlıca Pazarı
Sanayi firmalarının ihracatında bölgesel dağılım dikkat çekti:
- %47,5’i AB ülkelerine,
- %14,3’ü AB üyesi olmayan Avrupa ülkelerine,
- %11,9’u Yakın ve Orta Doğu ülkelerine yapıldı.
İthalatta ise sanayi girişimlerinin en çok ticaret yaptığı bölgeler %33,6 ile AB, %26,1 ile Diğer Asya ülkeleri, %17,8 ile AB dışı Avrupa oldu.
İmalat Sanayi Ürünlerinde Sanayi Firmaları Ön Planda
İmalat sanayi ürünleri ihracatının %58,3’ü sanayi girişimleri, %37,7’si ticaret girişimleri tarafından gerçekleştirildi. Sanayi girişimlerinin ihracatında imalat sanayi ürünlerinin payı %96,5 oldu. İthalatta ise imalat sanayi ürünlerinin %44,8’i ticaret, %44,2’si sanayi girişimleri tarafından yapıldı. İhracatın %49,8’i, ithalatın %64,6’sı ilk 500 girişim tarafından yapıldı. En çok ihracat yapan ilk 5 girişimin payı %8,5, ithalat yapan ilk 5 girişimin payı ise %13,8 oldu.
Ülke Çeşitliliği Kısıtlı
Girişimlerin %37,7’si tek ülkeye ihracat, %16,2’si iki ülkeye ihracat yaptı. Yirmi ve daha fazla ülkeye ihracat yapan girişim oranı yalnızca %3,1 iken, bunların ihracattaki payı %57,6 oldu. İthalatta ise girişimlerin %71,2’si tek ülkeden ithalat yaptı. 20’den fazla ülkeden ithalat yapanların oranı sadece %0,8 olurken, bu girişimlerin ithalattaki payı %57,9 seviyesinde gerçekleşti. 2024’te dış ticaretin büyük bölümünü hâlâ büyük ölçekli girişimler ve sanayi sektörü sırtladı. Ancak ihracatçı sayısının genişlemesine rağmen girişimlerin büyük kısmı yalnızca birkaç ülkeye bağlı kalırken, dış ticaretteki yoğunlaşma ilk 500 firmada toplandı.
