Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan Girişim Özelliklerine Göre Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri, 2023 sonuçları, hizmet ticaretinde girişim ölçeğinin belirleyici rolünü bir kez daha ortaya koydu. Veriler, hizmet ihracatı ve ithalatında büyük ölçekli girişimlerin açık ara önde olduğunu, mikro girişimlerin ise sayıca fazla olmalarına rağmen ticaret hacminde sınırlı pay aldığını gösterdi.
Hizmet ihracatında büyükler önde
2023 yılında hizmet ihracatının %62,3’ü, 250 ve daha fazla çalışanı bulunan büyük ölçekli girişimler tarafından gerçekleştirildi. Buna karşılık hizmet ihracatı yapan girişimlerin yalnızca %2’si bu grupta yer aldı. Mikro ölçekli girişimler (1–9 çalışan), hizmet ihracatının %8,7’sini yaparken, ihracatçı girişimlerin %73,1’ini oluşturdu. Küçük ölçekli girişimlerin (10–49 çalışan) payı %12,4, orta ölçekli girişimlerin (50–249 çalışan) payı ise %16,0 olarak kaydedildi.
Hizmet ithalatında da tablo değişmedi
Hizmet ithalatında da benzer bir yapı dikkat çekti. Büyük ölçekli girişimler, hizmet ithalatının %54,5’ini gerçekleştirirken, ithalatçı girişimlerin sadece %5,1’ini oluşturdu. Mikro ölçekli girişimler, ithalat yapan girişimlerin %52,2’sini oluşturmalarına rağmen toplam hizmet ithalatının yalnızca %7,7’sini yaptı. Küçük ölçekli girişimlerin ithalattaki payı %8,2, orta ölçekli girişimlerin payı ise %17,8 oldu.
Hizmet ihracatının lokomotifi ulaştırma ve depolama
2023 yılında 55 milyar 465 milyon dolar olarak gerçekleşen toplam hizmet ihracatının %67,5’i, ulaştırma ve depolama faaliyetinde bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi. Bu alandaki ihracat tutarı 37 milyar 431 milyon dolar oldu. Bilgi ve iletişim faaliyetlerinde hizmet ihracatı 4 milyar 547 milyon dolar, imalat sanayiinde 3 milyar 883 milyon dolar, finans ve sigorta faaliyetlerinde ise 3 milyar 421 milyon dolar olarak kaydedildi.
İthalatta imalat sanayi öne çıktı
Toplam 41 milyar 953 milyon dolarlık hizmet ithalatının 10 milyar 644 milyon doları, imalat sanayiinde faaliyet gösteren girişimler tarafından yapıldı.
Toptan ve perakende ticaret faaliyetindeki girişimlerin hizmet ithalatı 8 milyar 424 milyon dolar, finans ve sigorta faaliyetindeki girişimlerin ithalatı ise 3 milyar 280 milyon dolar oldu. Bilgi ve iletişim alanında faaliyet gösteren girişimlerin hizmet ithalatı 2 milyar 291 milyon dolar olarak gerçekleşti.
Yabancı kontrollü girişimlerin payı dikkat çekti
Hizmet ihracatının %17,1’i, hizmet ithalatının ise %31,6’sı yabancı kontrollü girişimler tarafından yapıldı. Taşımacılık hizmetlerinde ihracatın %90,2’si, ithalatın ise %78,1’i Türkiye kontrollü girişimler tarafından gerçekleştirildi. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetlerinde ihracatta yabancı kontrollü girişimlerin payı %50,9 ile Türkiye kontrollü girişimlerin üzerine çıktı. Sigorta ve emeklilik hizmetlerinde yabancı kontrollü girişimlerin payı ihracatta %33,4, ithalatta %33,6 oldu. Finansal hizmetlerde ise ihracatın %71,7’si, ithalatın %78,7’si Türkiye kontrollü girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Genel tablo neyi gösteriyor?
2023 verileri, Türkiye’de hizmet ticaretinin hacim olarak büyük ölçekli girişimler tarafından sürüklendiğini, mikro ve küçük girişimlerin ise daha çok sayısal ağırlığa sahip olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlara göre bu tablo, hizmet ticaretinde ölçek ekonomilerinin ve sermaye yapısının önemini bir kez daha gözler önüne seriyor.
