Türkiye ekonomisinin bel kemiğini oluşturan Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler (KOBİ), 2024 yılında da üretimden istihdama, ihracattan Ar-Ge faaliyetlerine kadar pek çok alanda belirleyici rol oynadı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri, 2024 bülteni, KOBİ’lerin ekonomideki ağırlığını bir kez daha ortaya koydu. Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistikleri ile Girişimcilik ve İş Demografisi çalışmalarına dayanan veriler, yapılan metodolojik revizyonlar doğrultusunda güncellenirken; girişim sayısından ciroya, istihdamdan teknoloji kullanımına kadar geniş bir tablo sunuyor.
Türkiye’de 3,9 Milyon Girişim KOBİ Sınıfında
2024 yılı itibarıyla sanayi ve hizmet sektörlerinde faaliyet gösteren 3 milyon 928 bin girişim, KOBİ statüsünde yer aldı. Bu işletmeler, toplam girişim sayısının yüzde 99,6’sını oluşturdu. KOBİ’lerin ekonomi içindeki payı yalnızca sayısal üstünlükle sınırlı kalmadı. Aynı yıl itibarıyla:
- İstihdamın yüzde 68,5’i,
- Personel maliyetinin yüzde 43,5’i,
- Cironun yüzde 44,1’i,
- Üretim değerinin yüzde 39,8’i,
- Katma değerin yüzde 41,2’si
KOBİ’ler tarafından gerçekleştirildi.
KOBİ’ler En Fazla Ticaret Sektöründe Faaliyet Gösteriyor
Ekonomik faaliyetlerin istatistiki sınıflamasına (NACE Rev.2) göre KOBİ’lerin sektörel dağılımında ticaret ilk sırada yer aldı. 2024 yılında KOBİ’lerin:
- Yüzde 35,1’i toptan ve perakende ticaret, motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin onarımı sektöründe,
- Yüzde 15,3’ü ulaştırma ve depolama sektöründe,
- Yüzde 12,1’i ise imalat sanayi sektöründe faaliyet gösterdi.
Bu dağılım, KOBİ’lerin özellikle hizmet ve ticaret ağırlıklı bir yapıya sahip olduğunu ortaya koydu.
İstihdamda İmalat Sanayi Öne Çıkıyor
KOBİ istihdamı içerisinde en yüksek pay imalat sanayi sektörüne ait oldu. 2024 verilerine göre imalat sanayinde faaliyet gösteren KOBİ’ler:
- Toplam KOBİ istihdamının yüzde 25,4’ünü,
- Personel maliyetinin yüzde 33,5’ini,
- Cironun yüzde 25,5’ini,
- Katma değerin yüzde 34,9’unu,
- Üretim değerinin ise yüzde 41,2’sini oluşturdu.
Bu tablo, imalat sanayinin KOBİ’ler açısından stratejik önemini bir kez daha gözler önüne serdi.
Çalışan Başına Katma Değer Hızla Arttı
KOBİ’lerde verimliliği gösteren en önemli göstergelerden biri olan çalışan başına katma değer, son yıllarda dikkat çekici bir artış gösterdi. 2015 yılında KOBİ’lerde çalışan başına ortalama katma değer 26 bin TL iken, bu rakam 2024 yılında 479 bin TL’ye yükseldi. Ölçek bazında bakıldığında:
- Orta ölçekli girişimler: 969 bin TL
- Küçük ölçekli girişimler: 558 bin TL
- Mikro ölçekli girişimler: 175 bin TL
ile çalışan başına katma değerde öne çıktı.
Personel Maliyetleri De Katlandı
Benzer bir artış çalışan başına personel maliyetlerinde de görüldü. 2015 yılında KOBİ’lerde çalışan başına ortalama personel maliyeti 17 bin TL iken, 2024 yılında bu tutar 253 bin TL oldu. 2024 itibarıyla:
- Orta ölçekli KOBİ’lerde 439 bin TL,
- Küçük ölçekli KOBİ’lerde 310 bin TL,
- Mikro ölçekli KOBİ’lerde ise 121 bin TL
seviyesine ulaşıldı.
İmalatta Yüksek Teknoloji Kullanan KOBİ Sayısı Sınırlı
İmalat sanayinde faaliyet gösteren KOBİ’lerin büyük bölümü düşük teknoloji sınıfında üretim yaptı. 2024 yılında imalat sanayindeki KOBİ’lerin:
- Yüzde 54,8’i düşük teknoloji,
- Yüzde 31,0–32,7 aralığı orta-düşük teknoloji,
- Yaklaşık yüzde 18–20’si orta-yüksek teknoloji,
- Yalnızca yüzde 1’in biraz üzerinde yüksek teknoloji sınıfında yer aldı.
Toplamda 3 bin 790 KOBİ, yüksek teknoloji sınıfında üretim gerçekleştirdi.
KOBİ’lerde Girişimcilik Canlılığını Koruyor
KOBİ’lerde girişim doğum oranı 2024 yılında yüzde 15,9 olarak hesaplandı. En yüksek doğum oranı mikro ölçekli girişimlerde görüldü. Aynı zamanda yeni kurulan KOBİ’lerin istihdam içindeki payı da artış gösterdi. 2024 yılında Türkiye’nin toplam ihracatının yüzde 29,6’sı, ithalatının ise yüzde 15,9’u KOBİ’ler tarafından gerçekleştirildi. KOBİ ihracatının:
- Yüzde 48’i Avrupa ülkelerine,
- Yüzde 34,3’ü Asya ülkelerine yapıldı.
İhracatta en yüksek payı imalat sanayi ürünleri aldı. Özellikle makine ve ekipmanlar, giyim ve tekstil ürünleri öne çıktı.
Ar-Ge Ve Patent Performansı Dikkat Çekti
2024 yılında mali ve mali olmayan şirketlerin toplam Ar-Ge harcamasının yüzde 28,8’i KOBİ’ler tarafından gerçekleştirildi. Aynı dönemde Ar-Ge personelinin yüzde 43,7’si KOBİ’lerde istihdam edildi. Patent tarafında ise KOBİ’ler 1.417 başvuru yaparken, 615 patent tescili aldı. Patent tescilinde orta ölçekli girişimler ilk sırada yer aldı. 2024 verileri, KOBİ’lerin yalnızca sayısal olarak değil; istihdam, üretim, ihracat ve yenilikçilik açısından da Türkiye ekonomisinin temel taşı olmaya devam ettiğini ortaya koyuyor. Artan maliyetlere rağmen büyüme, ihracat ve Ar-Ge faaliyetlerini sürdüren KOBİ’ler, önümüzdeki dönemde de ekonomik dinamizmin ana aktörleri arasında yer alacak.
