Nominal faiz, üzerinde anlaşılan ve ödenen faiz oranıdır; reel faiz ise enflasyon dikkate alındığında borçlanmanın gerçek maliyetini ve tasarrufun gerçek getirisini ifade eder. Avrupa Merkez Bankası’nın açıklamasına göre faiz, parayı borç almanın maliyeti ya da birikimden elde edilen kazançtır.
Bir bankadan kredi alındığında ödenen tutar, mevduatta ise bankadan alınan getiri faiz olarak tanımlanır. Faiz oranları da bu maliyet veya getiriyi, borç alınan ya da verilen tutarın yüzdesi olarak gösterir. Bu yüzden nominal oran ile gerçek satın alma gücü aynı şey değildir.
Nominal faiz neyi anlatır?
Nominal faiz oranı, fiilen kararlaştırılan orandır. ECB’nin örneğinde bu oran, ev sahiplerinin mortgage için ödediği ya da tasarruf sahiplerinin mevduatları üzerinden aldığı orandır. Borç alan kişi nominal faizi öder, tasarruf sahibi ise nominal faizi elde eder.
Bu oran sözleşmede görünen rakamı verir; ancak bu rakam tek başına paranın ne kadar mal ve hizmet satın alabildiğini göstermez. Bu nedenle nominal faiz, faiz hesabının ilk basamağıdır ama tek başına yeterli değildir.
Reel faiz neden önemlidir?
Reel faiz, paranın satın alma gücünü hesaba katar. ECB’ye göre fiyatlar enflasyon nedeniyle zamanla yükseldiğinde, aynı parayla alınabilecek mal ve hizmet miktarı azalır. Bu yüzden borçlanmanın gerçek maliyetini ya da tasarrufun gerçek getirisini görmek için enflasyon etkisi dikkate alınır.
Kuruma göre hesaplama basittir: Reel faiz = Nominal faiz - Enflasyon. Örneğin 1.000 avroluk bir mevduat için nominal faiz yüzde 2,5 olursa yıl sonunda 1.025 avro alınır. Ancak fiyatlar aynı sürede yüzde 3 artarsa, geçen yıl 1.000 avro ile alınabilen mal ve hizmetler için 1.030 avro gerekir. Bu durumda reel getiri yüzde eksi 0,5 olur.
Neden aynı nominal oran farklı sonuç verir?
Reel faiz, nominal faiz ile enflasyonun birlikte nasıl hareket ettiğine bağlıdır. ECB, avro bölgesinde 1980’lerin başında ortalama nominal faiz yüksek olsa da enflasyonun da yüksek olduğunu, bu nedenle ortalama reel faizin düşük kaldığını belirtiyor.
Bu ayrım, özellikle mevduat sahipleri ve borçlananlar için önemlidir. Çünkü görünen faiz oranı, paranın gerçek alım gücü üzerindeki etkiyi her zaman tam olarak yansıtmaz. Nominal oran ile reel oran arasındaki farkı anlamak, tasarrufun ve borçlanmanın sonuçlarını daha doğru okumayı sağlar.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: Avrupa Merkez Bankası (ECB).
