NASA, yerçekimi dalgalarını saptamak için tasarlanan LISA görevi kapsamında yeni bir tam cam teleskobun geliştirilmesinde bir adım daha attı. Ajansın açıklamasına göre bu katkı, L3Harris Technologies’in tasarlayıp birleştireceği ve entegre edeceği yeni teleskobu içeriyor. Engineering Test Unit adı verilen çalışma, gelecekteki uçuş donanımı üretimi öncesindeki son aşama olarak tanımlandı.
LISA görevinde NASA’nın katkıları
Avrupa Uzay Ajansı ESA liderliğindeki LISA görevinin 2030’ların ortasında fırlatılması planlanıyor. NASA, ortak konumunda olduğu görevde teleskopların yanı sıra başka kritik donanımlar ile mühendislik ve bilimsel destek sağlıyor. Ajans, bu katkılarla evrenin nasıl işlediğine dair anlayışı geliştirmeyi hedeflediğini belirtiyor.
LISA, Dünya’yı takip eden yörüngede üç uyduyu konuşlandıracak. Bu uydular, her biri 1,6 milyon mil, yani 2,5 milyon kilometre uzunluğunda bir üçgen düzeni oluşturacak. Her uyduda iki teleskop bulunacak ve bu teleskoplar, komşu uzay araçları arasında sinyal gönderip almak için kızılötesi lazer demetleri kullanacak.
Yeni teleskobun teknik yapısı ve test süreci
NASA’ya göre her teleskop, Zerodur adlı kehribar renkli seramik-cam kompozitten tamamen üretilecek. Bu malzeme, çok yüksek hassasiyet gerektiren uygulamalarda ve geniş sıcaklık aralıklarında biçim değişimine direnç göstermesiyle kullanılıyor. L3Harris, 2024’te NASA’ya bir prototip teleskop teslim etmişti; bu birim sonraki adım için mühendislik geliştirme ünitesi olarak kullanıldı.
NASA Goddard’daki LISA Teleskop programının lideri Ritva Keski-Kuha, prototipin kapsamlı testlerden geçirildiğini ve elde edilen deneyimin yeni teleskoba aktarıldığını söyledi. Keski-Kuha, bunun uçuş öncesi son birim ve ESA’ya yapılacak ilk optik teleskop teslimatı olacağını da belirtti. Ekip, haziran ayında ise cam yerine metalden yapılan bir yapısal model teslim etmişti.
Görevin ölçüm yöntemi ve NASA’nın ek katkıları
LISA görevinde her uzay aracında, altın-platin alaşımlı serbest yüzen birer küp yer alacak. Proof mass adı verilen bu küplerin etrafında hareket eden uzay aracı, ortamını yöneterek küpün yalnızca yerçekiminin etkisiyle hareket etmesini sağlayacak. ESA’nın 2016’daki LISA Pathfinder görevi, bu kütleler üzerindeki yerçekimi dışı etkilerin azaltılabildiğini göstermişti.
NASA proje bilimcisi Ira Thorpe, ölçülecek değişimlerin helyum atomunun genişliğinden daha küçük olacağını söyledi. Thorpe’a göre LISA, Dünya’daki tesislerle tespit edilemeyen düşük frekanslı yerçekimi dalgalarını ortaya çıkarabilecek. Görev; dev kara delik birleşmelerini, beyaz cüce, nötron yıldızı ve yıldız kütleli kara delik çiftlerini haritalamayı ve kütleçekim hakkında yeni bilgiler sağlamayı hedefliyor.
NASA’nın ek katkıları arasında lazer sistemi, proof mass’lerde elektrik yükü birikimini yönetmeye yönelik cihazlar, tek tek yerçekimi dalgası kaynaklarını tanımlama ve karakterize etmeye dönük veri analizi ile ilave bilimsel ve mühendislik uzmanlığı da bulunuyor.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: NASA.
