Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) açıklamasına göre euro bölgesinde bankalar, ulusal merkez bankalarındaki cari hesaplarında belirli bir tutarda fon bulundurmak zorunda. Bu tutara minimum rezerv ya da zorunlu karşılık deniyor. Sistem, bankaların yükümlülüğünü tek bir gün yerine altı ila yedi haftalık bir rezerv bakım dönemi boyunca ortalama olarak yerine getirmesine dayanıyor.
Minimum rezerv nasıl hesaplanıyor?
ECB, her rezerv bakım döneminin başlamasından önce bankaların minimum rezerv yükümlülüğünü belirli borç kalemleri üzerinden hesaplıyor. Bu hesaplamada oran yüzde 1 olarak uygulanıyor. Dayanak kalemler arasında başlıca müşteri mevduatları ve iki yıla kadar vadeli borç senetleri yer alıyor.
Bu yapı, bankaların dönem boyunca cari hesaplarında tam olarak aynı seviyeyi korumasını gerektirmiyor. Bankalar, rezervlerinin dönem içindeki ortalama seviyesinin yükümlülüğü karşılamasını sağlamakla sorumlu. ECB’ye göre bu esneklik, bankaların para piyasalarındaki kısa vadeli değişimlere rezervlerine ekleme yaparak ya da rezervlerinden çekim yaparak yanıt verebilmesine imkân tanıyor.
Bankalar neden bu kadar esnek davranabiliyor?
ECB, rezervlerin dönem boyunca ortalama olarak tutulmasının para piyasası faizlerini istikrarlı kılmaya yardımcı olduğunu belirtiyor. Yani bankalar, tek tek günlerde rezerv seviyesini tam hedefe sabitlemek zorunda kalmadan likidite yönetimi yapabiliyor. Kurumun internet sitesinde euro bölgesi bankalarının toplam minimum rezervleri günlük olarak yayımlanıyor.
Faiz ve yükümlülük ihlali durumunda ne oluyor?
Bakım döneminin sonunda ulusal merkez bankaları, bankaların tuttukları minimum rezervler için faiz ödüyor. ECB’nin verdiği bilgiye göre bu faiz, Ekim 2022’ye kadar ana refinansman işlemleri faizine eşitti. Sonrasında mevduat faizi oranına indirildi, Temmuz 2023’te ise yüzde 0’a çekildi.
Mevcut kurallara göre, bankaların cari hesaplarında minimum rezerv gereğinin üzerinde kalan fonlar; mevduat faizi oranı sıfırın üzerindeyse yüzde 0 ile, mevduat faizi oranı sıfırın altındaysa o oranla ücretlendiriliyor. Bir banka minimum rezerv yükümlülüğünü karşılamazsa ECB, Avrupa Birliği hukuku kapsamında eksik tutara orantılı bir yaptırım uygulayabiliyor. ECB, bu tür ihlallerin çoğu zaman teknik ya da operasyonel hatalarla bağlantılı olabildiğini; ayrıca bir bankanın başka hesaplarda da fon bulundurabileceğini hatırlatıyor.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: Avrupa Merkez Bankası (ECB).
