2024 yılında sosyal koruma harcamaları, bir önceki yıla kıyasla %84,1 artarak 4 trilyon 964 milyar 532 milyon TL seviyesine ulaştı. Bu tutarın %98,2’si sosyal koruma yardımlarından oluştu. Yardımlar için ayrılan kaynak 4 trilyon 875 milyar 751 milyon TL olarak hesaplandı. Harcama kalemleri incelendiğinde, sosyal koruma sisteminin ağırlıklı olarak emekliler ve sağlık harcamaları üzerinden şekillendiği görüldü. Sosyal koruma yardımları içinde en yüksek harcama, 2 trilyon 276 milyar 594 milyon TL ile emekli ve yaşlılara yapılan ödemeler oldu. Bu kalemi, 1 trilyon 528 milyar 756 milyon TL ile hastalık ve sağlık bakımı harcamaları izledi. Risk ve ihtiyaç gruplarına göre dağılımda, yaşlanan nüfusun sosyal harcamalar üzerindeki etkisi dikkat çekti. Dul ve yetimlere yapılan harcamalar ile engelli ve malullere yönelik yardımlar da önemli bir pay oluşturdu.
Sosyal koruma harcamaları GSYH’nin %11,1’ine ulaştı
Verilere göre, sosyal koruma harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı 2024 yılında %11,1 olarak gerçekleşti. Sadece sosyal koruma yardımlarının GSYH içindeki payı ise %10,9 oldu. Risk grupları bazında bakıldığında:
- Emekli ve yaşlı harcamaları: %5,1
- Hastalık ve sağlık bakımı: %3,4
- Dul ve yetim harcamaları: %1,1
Bu tablo, sosyal harcamaların ekonomideki ağırlığının giderek arttığını ortaya koydu.
Yardımların %11,3’ü şartlı olarak verildi
2024 yılında yapılan sosyal koruma yardımlarının %11,3’ü şartlı yardımlar kapsamında gerçekleştirildi. Şartlı yardımlar içinde:
- Aile ve çocuk yardımları: %51,2
- Engelli ve malul yardımları: %19,3
- Hastalık ve sağlık bakımı yardımları: %12,3
Şartlı yardımlar, eğitim, sağlık ve sosyal uyum gibi kriterlere bağlı olarak verilen destekleri kapsadı.
Nakit yardımlar ağırlıkta
Sosyal koruma yardımlarının %62,5’i nakdi, geri kalan kısmı ise ayni yardımlar şeklinde yapıldı. Nakdi yardımlar içinde en büyük pay yine emekli ve yaşlılara yönelik ödemelerde toplandı. Nakdi yardımların dağılımı şu şekilde gerçekleşti:
- Emekli/yaşlı yardımları: %74,2
- Dul/yetim yardımları: %16,1
- Aile/çocuk yardımları: %4,1
Bu durum, doğrudan gelir desteğinin sosyal koruma sistemindeki belirleyici rolünü ortaya koydu.
Sosyal koruma gelirlerinde devlet katkısı öne çıktı
Sosyal koruma sisteminin finansmanında devlet katkıları başı çekti. 2024 yılında sosyal koruma gelirlerinin:
- %41,8’i devlet katkılarından,
- %29,4’ü işveren sosyal katkılarından,
- %21,6’sı koruma kapsamındaki bireylerin sosyal katkılarından oluştu.
Bu dağılım, kamu bütçesinin sosyal koruma sistemindeki belirleyici rolünü bir kez daha gözler önüne serdi.
Sosyal koruma kapsamında maaş alan kişi sayısı arttı
Sosyal koruma kapsamında maaş alan kişi sayısında da artış yaşandı. Emekli/yaşlı, dul/yetim ve engelli/malul maaşı alan kişi sayısı, 2023 yılında 16 milyon 893 bin iken, %3,5 artışla 2024’te 17 milyon 477 bin kişiye yükseldi. Öte yandan sosyal koruma kapsamında ödenen maaş yardımı sayısı, 2023’te 17 milyon 719 bin iken, 2024 yılında 18 milyon 344 bine çıktı. Bu artış, hem hak sahipliği kapsamının genişlediğini hem de sosyal destek mekanizmalarının daha fazla kişiye ulaştığını gösterdi. Sosyal Koruma İstatistikleri 2024 verileri, Türkiye’de sosyal harcamaların hem bütçe hem de ekonomi içindeki payının hızla arttığını ortaya koyarken, emeklilik ve sağlık alanlarının sistemin ana omurgasını oluşturduğunu bir kez daha gözler önüne serdi.
