Türkiye İstatistik Kurumu tarafından yayımlanan “İş ve Aile Yaşamının Uyumu, 2025” araştırması, Türkiye’de bakım sorumluluğunun iş hayatı üzerindeki etkilerini ortaya koydu. Avrupa Birliği ülkeleriyle eş zamanlı yürütülen araştırma, özellikle kadınların bakım yükü, işgücüne katılım ve bakım hizmetlerine erişim konusunda dikkat çekici sonuçlar içeriyor.
Bakım Sorumluluğu Olanların Oranı %43,1
Araştırmaya göre Türkiye’de 18-74 yaş grubundaki 59 milyon 127 bin kişinin:
- %43,1’i bakım sorumluluğu taşıyor
- Erkeklerde bu oran: %40,6
- Kadınlarda ise: %45,6
Bakım sorumluluğu kapsamında:
- 15 yaş altı çocuklar
- Torunlar
- Hasta veya engelli yakınlar
- Bakıma muhtaç eş ve akrabalar yer alıyor.
Bakım Sorumluluğu Olanların İşgücüne Katılımı Daha Yüksek
- 2025 yılında genel işgücüne katılım oranı: %58,2
- Bakım sorumluluğu olanlarda ise bu oran: %60,5
- Bakım sorumluluğu olmayanlarda ise: %56,4
Ancak cinsiyet dağılımı dikkat çekici farklılık gösterdi:
- Kadınlarda: Bakım sorumluluğu olanlar: %37,8
Olmayanlar: %41,7 - Erkeklerde: Bakım sorumluluğu olanlar: %86,0
Olmayanlar: %70,0
Bu tablo, erkeklerde bakım sorumluluğunun iş yaşamından kopuş yaratmadığını, kadınlarda ise işgücüne katılımı sınırlayan bir unsur olmaya devam ettiğini ortaya koydu.
İstihdamdakilerin Büyük Bölümü Çocuk Bakımıyla İlgileniyor
İstihdamda bulunan bireylerin bakım sorumlulukları incelendiğinde:
- %39,0’ının yalnızca çocuk bakım sorumluluğu olduğu
- %2,3’ünün yalnızca torun bakımı yaptığı
- %2,3’ünün yalnızca yetişkin bakım sorumluluğu taşıdığı
- %2,1’inin çocuk ve yetişkin bakımını birlikte yürüttüğü tespit edildi.
Profesyonel Bakım Hizmeti Kullanımı Düşük Seviyede
Çocuk bakım sorumluluğu bulunan çalışanların:
- %14,0’ı kurumsal bakım merkezi kullandı
- %1,6’sı evde ücretli bakım hizmeti aldı
- %1,4’ü her iki yöntemi birlikte kullandı
- %83,0’ı profesyonel bakım hizmeti kullanmadı
Yetişkin bakımında ise:
- %17,0 evde ücretli bakım
- %3,6 kurumsal bakım merkezi
- %79,3 hiçbir bakım hizmeti kullanmadı
Bu veriler, profesyonel bakım hizmetlerine erişimin halen sınırlı olduğunu gösterdi.
Çocuk Bakımında Aile İçi Çözüm Öne Çıkıyor
Çocuk bakım hizmeti kullanmayan çalışanların:
- %50,8’i bakımı kendisi veya eşiyle yürüttüğünü
- %19,7’si çocukların kendilerine bakabildiğini
- %17,6’sı bakım hizmetlerinin pahalı olduğunu
- %5,5’i büyükanne, büyükbaba veya yakın desteği aldığını belirtti.
Bakım hizmetlerinin maliyeti, profesyonel destek kullanımını sınırlayan temel nedenlerden biri olarak öne çıktı.
Yetişkin Bakımında “İhtiyaç Yok” Yanıtı Öne Çıktı
Yetişkin bakım hizmeti kullanmayanların:
- %72,6’sı profesyonel desteğe ihtiyaç duymadığını
- %17,9’u maliyetin yüksek olduğunu
- %5,3’ü uygun bakım merkezi veya kontenjan bulunmadığını ifade etti.
En Büyük Sorun Uzun Çalışma Saatleri
İş ve bakım sorumluluğunu birlikte yürütmeye çalışan bireylerin:
- %70,1’i herhangi bir zorluk yaşamadığını
- %29,9’u çeşitli sorunlarla karşılaştığını belirtti.
Zorluk yaşayan 4 milyon 303 bin kişinin öne çıkardığı başlıca nedenler:
- %38,4 uzun çalışma saatleri
- %26,9 yorucu iş temposu
- %8,9 uzun ulaşım süresi
Uzun çalışma saatlerinden kaynaklı sorun yaşayanların oranı:
- Erkeklerde: %39,3
- Kadınlarda: %36,4 olarak kaydedildi.
Bakım Yükü ve Çalışma Hayatı Dengesi Tartışılıyor
Araştırma sonuçları, Türkiye’de bakım sorumluluğunun özellikle kadınların çalışma hayatı üzerindeki etkisini sürdürdüğünü ortaya koyuyor. Profesyonel bakım hizmetlerinin sınırlı kullanımı, maliyet baskısı ve uzun çalışma saatleri, iş-aile yaşamı dengesinde öne çıkan temel sorunlar arasında yer alıyor.
