Referans faizler, ya da diğer adıyla benchmark rates, finansal sözleşmelerde kullanılan ve düzenli olarak güncellenen kamuya açık faiz oranlarıdır. Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) açıklamasına göre bu oranlar; konut kredileri, banka kredileri, mevduatlar ve daha karmaşık finansal işlemler için ortak bir dayanak sağlar.
Referans faizler neden kullanılır?
ECB’ye göre referans faizler, ekonomi genelinde bireyler ve kurumlar tarafından yaygın biçimde kullanılır. Bankalar, bireylere veya şirketlere verdikleri kredilerde bu oranlara başvurabilir. Örneğin, bir kredi sözleşmesi belirli bir referans faize artı iki puan gibi bir formülle kurulabilir. Bu durumda referans faiz yükseldiğinde kredi maliyeti de yükselir; düştüğünde ise borçlanma maliyeti azalır.
Bu oranlar yalnızca kredi fiyatlamasında değil, bilanço değerlemesinde de kullanılır. Şirketler, bankalar ve diğer kuruluşlar, sahip oldukları finansal varlıkların değerini hesaplarken referans faizlerden yararlanabilir. Aynı oranlar değişken faizli menkul kıymetler, opsiyonlar, forward sözleşmeleri ve swap işlemleri gibi daha karmaşık ürünlerde de yer alır.
ECB, referans faizlerin önemli olmasının nedenlerinden birinin şeffaflık ve tarafsızlık olduğunu vurguluyor. Bir sözleşme güvenilir bir referans faize bağlıysa, taraflardan biri oran üzerinde tek başına etkili olamaz. Bu da sözleşme değerinin daha açık ve tartışmasız kalmasına yardımcı olur.
ECB ve euro alanında hangi oranlar öne çıkıyor?
ECB’ye göre referans faizler, merkez bankalarının çalışmalarını da besleyen bir veri alanı oluşturur. Kurum, euro alanında fiyat istikrarını koruma görevinde bu oranlardan yararlanabildiğini belirtiyor. Bankaların birbirine veya diğer finansal kuruluşlara hangi koşullarda borç verdiği, piyasada paranın ne kadar erişilebilir olduğunu anlamaya yardımcı olur.
Bu görünüm, para politikası kararlarının piyasaya nasıl yansıdığını izlemek açısından da önem taşır. ECB faizleri artırdığında ya da indirdiğinde, euroya ilişkin referans faizlerdeki değişimlerden uygulamadaki etkiler takip edilebilir.
Kaynağa göre euro kısa vadeli faiz oranı olan €STR, 2 Ekim 2019 itibarıyla kullanılabilir hale geldi. ECB, bu oranı teminat verilmeyen gecelik borçlanma maliyetini yansıtacak şekilde tasarladı. €STR’nin kapsamı, yalnızca bankalar arasındaki işlemleri izleyen EONIA’ya göre daha geniş; banka dışı finansal karşı tarafları da içeriyor.
Reformların arka planında ne var?
ECB, Avrupa’daki referans faizlerin son yıllarda önemli reformlardan geçtiğini belirtiyor. Bu süreçte 2016’da yayımlanan ve Ocak 2018’de yürürlüğe giren AB Benchmarks Regulation (BMR) düzenlemesi etkili oldu. Kuruma göre bu reformların amacı, gözetim yapılarının açık olması ve kullanılan yöntemlerin şeffaf kalmasıydı.
ECB, 2017’de €STR’yi geliştirme kararı aldığını, 2018’de ise euro risksiz faizleri üzerine çalışan özel sektör grubunun EONIA’nın €STR ile değiştirilmesini önerdiğini aktarıyor. Böylece euro gecelik referans faiz yapısında, piyasa verisine dayalı daha geniş bir çerçeve öne çıktı.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: Avrupa Merkez Bankası (ECB).
