Küresel enerji piyasalarında son ayların en dikkat çekici gelişmelerinden biri, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan ciddi aksamalara rağmen petrol fiyatlarının beklenen ölçüde yükselmemesi oldu. Dünya petrol ticaretinin en kritik geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nda savaş nedeniyle deniz trafiği büyük ölçüde daralırken, piyasalardaki göreceli sakinlik uzmanların dikkatini çekiyor. Ancak analistler, mevcut görünümün yanıltıcı olabileceği ve petrol piyasasında asıl baskının henüz fiyatlara tam olarak yansımadığı konusunda uyarıyor.
Hürmüz'de trafik çöktü ama fiyatlar sakin kaldı
Küresel petrol arzının önemli bölümünün geçtiği Hürmüz Boğazı'nda savaş nedeniyle gemi trafiği savaş öncesi seviyelerin oldukça altına geriledi. Bölgedeki sevkiyat hacminin normal dönemlerin yalnızca yüzde 15'i seviyesinde olduğu belirtilirken, bu durumun petrol fiyatlarında çok daha sert yükselişlere yol açması bekleniyordu. Ancak Brent petrol fiyatları yükselmek yerine zirve seviyelerinden geri çekilerek piyasalarda soru işaretleri oluşturdu.Uzmanlar, arz tarafında yaşanan büyük aksamalara rağmen fiyatların sınırlı hareket etmesinin arkasında görünmeyen sevkiyat ağlarının bulunduğunu değerlendiriyor.
Hayalet tankerler devreye girdi
Finans kuruluşu JPMorgan'ın analizlerine göre mayıs ayının son haftalarında yaklaşık 2,1 milyon varil petrol, resmi sistemlerin dışında hareket eden tankerlerle taşındı. Bu tankerlerin radar ve uydu sistemlerinden kaçabilmek için transponder cihazlarını kapatarak sefer yaptığı öne sürülüyor.
Söz konusu miktar savaş öncesinde Hürmüz Boğazı'ndan geçen günlük 15,6 milyon varillik petrol hacminin küçük bir kısmını oluştursa da piyasadaki arz daralmasını hafifletmeye yardımcı oluyor. Analistler, bu görünmeyen ticaret ağının petrol fiyatlarındaki sert yükselişi geciktiren temel unsurlardan biri olduğunu belirtiyor.
Petrol akışı tamamen durmadı
Piper Sandler tarafından yapılan değerlendirmelerde ise Hürmüz Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 2,9 milyon varillik petrol sevkiyatının devam ettiği belirtiliyor. Bu miktarın yaklaşık 2,1 milyon varilinin bölgedeki aktörlere geçiş ücreti ödeyen tankerlerle taşındığı, kalan 900 bin varillik kısmın ise transponderlerini kapatarak hareket eden hayalet tankerlerden oluştuğu ifade ediliyor.
Bu durum, küresel piyasalarda arzın tamamen kesilmesini önlerken fiyatlar üzerindeki baskının da sınırlı kalmasına katkı sağlıyor.
Alternatif hatlar devrede
Petrol piyasalarındaki sakinliğin bir diğer nedeni ise alternatif enerji güzergahlarının devreye alınması oldu. Özellikle günlük yaklaşık 4,5 milyon varil taşıma kapasitesine sahip Doğu-Batı Boru Hattı'nın aktif şekilde kullanılması, Hürmüz Boğazı üzerindeki baskının bir bölümünü hafifletiyor.
Bunun yanında dünyanın en büyük ham petrol ithalatçılarından biri olan Çin'in son dönemde talebini azaltması da piyasadaki arz-talep dengesini etkileyen faktörler arasında gösteriliyor. JPMorgan, küresel talepteki yavaşlama ve beklenenden yüksek petrol stoklarının da fiyat artışlarını frenlediğini belirtiyor.
Stoklar alarm vermeye başladı
Her ne kadar piyasalarda kısa vadeli sakinlik hakim olsa da uzmanlar ticari petrol stoklarındaki düşüşe dikkat çekiyor. Küresel ölçekte depolardaki petrol miktarının giderek azalması, mevcut arz sorunlarının ilerleyen aylarda daha belirgin hale gelmesine neden olabilir.
Enerji analistleri, görünürdeki istikrarın geçici olduğunu ve piyasaların henüz savaşın gerçek maliyetini tam anlamıyla fiyatlamadığını ifade ediyor. Özellikle yaz aylarında talebin artmasıyla birlikte petrol fiyatlarında yeni bir yükseliş dalgasının başlayabileceği değerlendiriliyor.
130 dolar senaryosu gündemde
Uzman tahminlerine göre Brent petrolün varil fiyatı önümüzdeki aylarda yeniden yükselişe geçebilir. Bazı senaryolarda temmuz ve ağustos döneminde Brent petrolün ortalama 130 dolar seviyesine ulaşabileceği öngörülüyor. Petrol fiyatlarındaki olası yükselişin akaryakıt maliyetlerini de artırması bekleniyor. ABD'de benzin fiyatlarının galon başına 5 dolar seviyesinin üzerine çıkabileceği tahmin edilirken, yüksek enerji maliyetlerinin küresel enflasyon üzerinde yeni baskılar oluşturabileceği belirtiliyor. Böyle bir senaryoda stratejik petrol rezervlerinin kullanıma açılması ve tüketimin azalması gibi adımların yeniden gündeme gelebileceği ifade ediliyor.
