Türkiye, nükleer esaslı ham maddelerin çıkarıldığı maden işletmeleri için yeni bir güvenlik standardını yürürlüğe soktu. Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK), madenlerde nükleer maddelerin kullanımı ve depolanması sırasında alınacak güvenlik tedbirlerine ilişkin iki ayrı düzenlemeyi devreye aldı. Kararlar, Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. NDK’nın aldığı kararlara göre, doğada radyoaktif nitelikte bulunan veya nükleer ham maddeye dönüşebilen minerallerin çıkarıldığı, işlendiği ya da depolandığı tesislerde düzenleyici kontrole tabi faaliyetler artık özel düzenlemelere bağlı olacak. Bu kapsamda “Madenlerde Uygulanacak Nükleer Emniyet Önlemleri” ile “Madenler için Nükleer Emniyet Planı İçeriği” zorunlu hale geldi. Yeni uygulamanın amacı, nükleer içerikli ham maddelerin kötü niyetli amaçlarla kullanılmasını engellemek ve ulusal nükleer güvenlik standartlarını madencilik faaliyetlerine kadar genişletmek olarak açıklanıyor.
Emniyet sorumluluğu doğrudan işletmelere verildi
NDK düzenlemesi, madenlerde yürütülen faaliyetlerde emniyetin sağlanmasını işletmelerin asli sorumluluğu haline getirdi. Maden firmaları, nükleer değeri olan maddeler için:
- Hırsızlık, sabotaj ve yetkisiz erişim risklerine karşı koruma önlemleri,
- Gerekli tespit sistemleri,
- Siber güvenlik ve bilgi güvenliği altyapısı
kurmakla yükümlü olacak. Tüm bu güvenlik altyapısı, işletme lisansı başvurusuna ek olarak “Hizmete Özel” gizlilik derecesiyle NDK’ya sunulacak bir Nükleer Emniyet Planı içinde yer alacak.
Her yıl tatbikat zorunluluğu
Plan sadece kağıt üzerinde kalmayacak. İşletmeler, hazırladıkları nükleer emniyet planının etkinliğini kanıtlamak amacıyla yılda en az bir kez tatbikat yapmak zorunda olacak. Tatbikat sonuçları raporlanarak NDK’ya iletilecek. Kurumun gerekli gördüğü düzeltici önlemler ise en hızlı şekilde hayata geçirilecek. NDK tarafından belirlenen emniyet planlarının ana başlıkları şu unsurlardan oluşacak:
- Tesis bilgileri
- Emniyet ilkeleri ve kurumsal politikalar
- Emniyet organizasyonu
- Teknik emniyet sistemleri
- Müdahale ve uygulama prosedürleri
Bu kapsamın, madencilik sektöründe ilk kez nükleer güvenlik temelli bir kurumsal organizasyonu zorunlu kılması dikkati çekiyor.
Türkiye’nin nükleer güvenlik yaklaşımı genişliyor
Yeni düzenlemeler, Türkiye’nin nükleer güvenlik stratejisinin yalnızca nükleer santraller veya medikal uygulamalarla sınırlı olmadığı; nükleer ham maddeye ilişkin tüm tedarik zincirini kapsayacak geniş bir güvenlik mimarisine geçildiğini gösteriyor. Uzmanlar, bu adımın hem ulusal güvenlik hem de nükleer enerji projelerinin sürdürülebilirliği açısından kritik olduğu görüşünde.
