Nükleer ve radyoaktif atık tesislerinin güvenliğine ilişkin denetim ve yerinde incelemelerde uygulanacak usul ve esaslar netleşti. Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) tarafından hazırlanan düzenleme, Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yeni düzenleme ile nükleer ve radyoaktif atık tesislerinde yürütülen faaliyetlerin, tesis, cihaz ve maddelerin güvenliğine yönelik denetim süreçleri ayrıntılı biçimde tanımlandı. Buna göre, denetimler düzenleyici kontrolden çıkarma kararı verilene kadar geçen tüm aşamalarda haberli veya habersiz şekilde gerçekleştirilebilecek.
Haberli ve habersiz denetim dönemi
Karara göre NDK, yıllık denetim programı, radyasyon acil durumları, ihbar ve şikayetler ile denetlenecek tesis veya faaliyetlerin özelliklerini dikkate alarak denetim yapabilecek. Bu kapsamda:
- Habersiz denetimler, herhangi bir ön bildirim yapılmaksızın gerçekleştirilebilecek.
- Haberli denetimlerde ise denetlenecek kuruluşa resmi yazıyla bilgi verilecek.
- Bilgi veya belge talep edilmesi durumunda denetim, en az 15 iş günü, talep bulunmaması halinde ise en az 10 iş günü öncesinden bildirilecek.
NDK ayrıca her yılın ocak ayında, denetim faaliyeti yürütmek üzere görevlendirilen denetçileri liste halinde denetlenen taraflara bildirecek ve gerekli görüldüğünde bu listeyi güncelleyebilecek.
Yerinde inceleme tüm aşamalarda yapılabilecek
Düzenlemeye göre yerinde incelemeler;
- Nükleer tesisler,
- Radyoaktif atık tesisleri,
- Bu tesislerde yürütülen faaliyetler,
- İlgili cihaz, madde ve yetkilendirilen kişiler
üzerinde, düzenleyici kontrolden çıkarma kararı verilene kadar sürecin her aşamasında yapılabilecek. Yetkilendirilmiş kişiler ile yetkilendirilmek üzere başvuruda bulunanlar da yerinde inceleme kapsamına dahil edilecek.
Denetim sonuçları 30 iş gününde bildirilecek
Denetimlerin tamamlanmasının ardından, varsa tespit edilen bulgularla birlikte denetim sonuçları 30 iş günü içinde resmi yazıyla denetlenen tarafa bildirilecek. Bu süreçle birlikte denetimlerin şeffaflığı ve izlenebilirliği artırılacak.
Denetim sıklığı güvenlik performansına göre belirlenecek
Yıllık denetim programı, her yıl en geç aralık ayında takip eden yıl için belirlenecek ve NDK tarafından onaylanacak. Program, gerektiğinde güncellenebilecek. Denetim sıklığı ise tesislerin ve faaliyetlerin güvenlik performansına göre belirlenecek. Bu kapsamda üç farklı denetim seviyesi uygulanacak:
- Temel denetim,
- Artırılmış denetim,
- Yoğun denetim.
Denetlenen tesisin güvenlik performansı; denetim sürecinde yaşanan olayların niteliği, tespit edilen bulguların sayısı ve sınıflandırılması dikkate alınarak değerlendirilecek.
Kurallara uymayana idari yaptırım
Düzenlemede, ilgili mevzuata, yetkilendirme koşullarına, NDK kararlarına ve talimatlarına aykırı hareket edildiğinin tespit edilmesi halinde idari yaptırım uygulanacağı açıkça belirtildi. Yaptırımlara ilişkin süreçlerde, ilgili yönetmelik hükümleri esas alınacak. Uzmanlar, yeni düzenlemenin nükleer ve radyoaktif atık yönetiminde güvenlik, şeffaflık ve caydırıcılığı artıracağını, aynı zamanda uluslararası standartlarla uyumu güçlendireceğini değerlendiriyor.
