Türkiye'de uzun yıllardır tartışma konusu olan süresiz yoksulluk nafakası uygulamasında yeni bir dönemin kapısı aralanıyor. Anayasa Mahkemesi'nin mevcut düzenlemeyi iptal etmesinin ardından gözler Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne çevrilirken, nafaka sisteminin nasıl yeniden şekilleneceği merak konusu oldu.
Yüksek Mahkeme, mevcut uygulamanın yeniden düzenlenmesi için yasama organına 9 aylık süre verirken, yeni düzenleme çalışmalarında üç farklı model ön plana çıkıyor. Hazırlanacak yasal düzenlemenin hem nafaka alan hem de nafaka ödeyen taraflar açısından daha dengeli bir sistem oluşturması hedefleniyor.
AYM'den kritik karar
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı, kamuoyunda zaman zaman eleştiri konusu olan süresiz nafaka uygulamasını yeniden gündeme taşıdı. Karar, nafakanın tamamen kaldırılması anlamına gelmezken, mevcut sistemin kapsamı ve süresinin yeniden belirlenmesini zorunlu hale getirdi.
Mevcut uygulamada boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş lehine bağlanan yoksulluk nafakası için belirli bir süre sınırı bulunmuyor. Yeni düzenlemeyle bu durumun değişmesi bekleniyor.
Üç model üzerinde çalışılıyor
Kulislerde konuşulan bilgilere göre yasa hazırlıkları kapsamında üç farklı model değerlendiriliyor. Bunlardan ilki belirli süreli nafaka sistemi. Bu modelde nafaka ödemelerinin belirlenen sürenin sonunda sona ermesi öngörülüyor.
İkinci model evlilik süresine bağlı kademeli nafaka uygulaması olarak öne çıkıyor. Bu sistemde nafaka süresi, evliliğin ne kadar sürdüğüne göre belirlenecek.
Üçüncü model ise tarafların ekonomik durumunu esas alan bir yapı içeriyor. Gelir düzeyi, çalışma durumu, yaş ve sosyal koşullar gibi kriterlerin dikkate alınması planlanıyor.
Evlilik süresi belirleyici olabilir
Üzerinde en fazla çalışılan formüllerden biri evlilik süresine bağlı kademeli nafaka modeli olarak gösteriliyor. Buna göre nikâh tarihi ile boşanma davasının açıldığı tarih arasındaki süre esas alınacak.
Kulislerde konuşulan taslak çalışmalara göre üç yıl süren evliliklerde beş yıl, beş yıl süren evliliklerde yedi yıl, on yıl süren evliliklerde ise on iki yıl nafaka ödenmesi gündemde bulunuyor.
Bu sistemle hem nafaka alan kişinin belirli bir geçiş sürecinde desteklenmesi hem de nafaka yükümlüsünün süresiz bir ödeme yükü altında kalmaması amaçlanıyor.
Sosyal destek formülü gündemde
Yeni düzenlemede nafaka süresi sona erdikten sonra ekonomik sıkıntı yaşayabilecek kişiler için sosyal yardım mekanizmalarının devreye alınması da değerlendiriliyor.
Özellikle çalışma imkânı bulunmayan veya belirli yaşın üzerindeki kişilerin mağduriyet yaşamaması amacıyla devlet destekli sosyal yardım modelleri üzerinde çalışmalar yürütüldüğü belirtiliyor.
Bu yaklaşımın, nafaka sistemindeki değişikliklerin oluşturabileceği sosyal etkileri azaltması hedefleniyor.
Boşanma davaları da etkilenebilir
Uzmanlara göre yapılacak düzenleme yalnızca nafaka sistemini değil, boşanma davalarının işleyişini de doğrudan etkileyebilir.
Uzun yıllar süren çekişmeli boşanma süreçlerinin azaltılması ve yargı yükünün hafifletilmesi hedeflenirken, nafaka konusunda yaşanan anlaşmazlıkların da önemli ölçüde azalabileceği değerlendiriliyor.
Mevcut sistem nasıl işliyor?
Türk Medeni Kanunu'nda yoksulluk nafakası dışında iştirak nafakası, tedbir nafakası ve yardım nafakası olmak üzere farklı nafaka türleri bulunuyor.
Boşanma sonrası eşe ödenen yoksulluk nafakası, boşanma nedeniyle ekonomik zorluk yaşayacak taraf lehine bağlanıyor. Ancak nafaka alan kişinin yeniden evlenmesi, düzenli gelir elde etmesi, fiilen evli gibi yaşaması veya yoksulluk durumunun ortadan kalkması halinde nafaka sona erebiliyor.
Çocuklar için ödenen iştirak nafakası ise ayrı bir uygulama olarak devam ediyor ve genel olarak çocuğun 18 yaşına kadar sürüyor. Eğitim hayatının devam etmesi halinde yardım nafakası gündeme gelebiliyor.
Adalet vurgusu öne çıkıyor
Yeni sistem hazırlanırken temel hedefin taraflardan hiçbirinin ömür boyu mağdur olmaması olduğu belirtiliyor. Hukukçular, nafaka düzenlemesinin sosyal devlet ilkesi ile bireysel hak ve yükümlülükler arasında dengeli bir yapı kuracak şekilde hazırlanmasının önemine dikkat çekiyor.
Önümüzdeki aylarda Meclis gündemine gelmesi beklenen düzenlemenin, nafaka sisteminde son yılların en kapsamlı değişikliklerinden biri olması bekleniyor.
