Türkiye’de kırmızı et fiyatları yılın son ayında kontrolden çıkmış durumda. Et ithalatına ve arzın sürdüğüne ilişkin resmi açıklamalara rağmen market ve kasap raflarındaki fiyatlar dar gelirli ve emekliler için erişilemez seviyelere ulaştı. Son bir ayda birçok üründe yüzde 35’e varan zamlar görülürken, et artık hanelere kilo ile değil gram hesabıyla giriyor.
Son bir ayda sert fiyat sıçraması
İstanbul’da 25 Kasım–20 Aralık döneminde yağsız kıymanın kilogram fiyatı 700 liradan 900 liraya yükselerek yaklaşık yüzde 29 arttı. Kuşbaşı et 780 liradan 990 liraya, dana döş 750 liradan 880 liraya, biftek 900 liradan 1.200 liraya çıktı. Bonfiledeki artış ise dikkat çekici boyutta; fiyat 1.700 liradan 2.300 liraya ulaştı. Pirzolanın kilogramı 1.600 liraya dayanırken, 4 adetlik paketlerde tek bir pirzolanın fiyatı 400 lirayı buluyor.
Karkas kesim fiyatı rekor kırdı
Ulusal Kırmızı Et Konseyinin 18 Aralık tarihli verilerine göre dana karkas kesim fiyatı kilogram başına 559,3 TL’ye yükseldi. Bu seviye, bir önceki aya göre yüzde 12, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 59,5’lik artış anlamına geliyor. Karkas fiyatları 20 Kasım’da 500 TL, 16 Ekim’de 463 TL, 18 Eylül’de ise 471 TL düzeyindeydi.
Hastalık ve maliyet baskısı sektörü zorluyor
Süt, Et ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Derneği (TÜSEDAD), ülke genelinde görülen şap hastalığının fiyat artışlarında belirleyici bir rol oynadığını vurguluyor. Derneğe göre hastalık nedeniyle besi hayvanlarında yaklaşık yüzde 30, süt sığırlarında ise yüzde 20 oranında kayıp riski bulunuyor. Bu tablo, arzda fiziksel bir daralma olmasa bile maliyetleri yukarı çekiyor.
Türkiye dünyada en pahalı eti tüketen ülkelerden
Türkiye İstatistik Kurumu verileri son dört yılda gıda fiyatlarının ortalama yüzde 584 arttığını, dana eti fiyatlarındaki artışın ise yüzde 825’e ulaştığını ortaya koyuyor. Uluslararası karşılaştırmalar da tabloyu ağırlaştırıyor: Dünya genelinde ortalama kırmızı et fiyatı kilogram başına 6,6 dolar seviyesindeyken, Türkiye’de bu rakam 17,8 dolara çıkıyor.
Tüketim düşüyor, sofra küçülüyor
OECD-FAO Tarım Görünümü 2024-2033 raporuna göre kişi başına yıllık kırmızı et tüketimi OECD ülkelerinde 34,8 kilo, Avrupa’da 34,5 kilo, dünya genelinde ise 18,1 kilo seviyesinde. Türkiye’de ise alım gücündeki sert erime ve fiyat artışları nedeniyle tüketim 16,6 kiloda kaldı. Bu oran, etin artık temel gıda olmaktan hızla uzaklaştığını gösteriyor.
“Et kıtlığı yok, maliyet baskısı var”
Türkiye Kasaplar Federasyonu Başkanı Osman Yardımcı, fiyat artışlarının et kıtlığından kaynaklanmadığını savunuyor. Yardımcı’ya göre piyasada ürün sıkıntısı bulunmuyor; artışlar yüksek girdi maliyetlerinden kaynaklanıyor. “600 liraya alınan et, kasabın tezgâhına gelene kadar yaklaşık 950 liraya mal oluyor. Esnaf kâr etmiyor, ayakta kalmaya çalışıyor” değerlendirmesinde bulunuyor.
Dar gelirli için et lüks oldu
Gelinen noktada et, geniş toplum kesimleri için düzenli tüketilen bir ürün olmaktan çıktı. Kasaplarda 100–150 gramlık satışlar yaygınlaşırken, emekli ve asgari ücretli haneler için et artık ayda bir kez alınabilen pahalı bir kalem haline geldi. Sektör temsilcileri, fiyatlardaki yapısal sorunlar çözülmedikçe bu tablonun kısa vadede değişmesinin zor olduğuna dikkat çekiyor.
