Çinli elektrikli otomobil üreticisi BYD'nin Türkiye'de gerçekleştirmeyi planladığı dev yatırım projesine ilişkin tartışmalar sürerken, fabrikanın geleceğine yönelik belirsizlikler ekonomik etkileri de gündeme taşıdı. Manisa'da kurulması planlanan 1 milyar dolarlık üretim tesisinin askıya alındığı yönündeki iddialar kamuoyunda geniş yankı uyandırırken, şirkete sağlanan vergi avantajlarının maliyeti de yeniden tartışılmaya başlandı.
Geçtiğimiz yıl duyurulan yatırım kararı, Türkiye'nin otomotiv sektöründe önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilmişti. Elektrikli araç pazarının en büyük üreticilerinden biri olan BYD'nin Türkiye'de üretim yapacak olması hem istihdam hem de ihracat açısından önemli fırsatlar yaratacağı gerekçesiyle dikkat çekmişti. Ancak son dönemde yatırım sürecine ilişkin ortaya çıkan iddialar, beklentileri yeniden sorgulatmaya başladı.
Vergi avantajı yatırım karşılığında verilmişti
Türkiye, BYD'nin üretim tesisi yatırımı kapsamında şirkete çeşitli teşvikler sağlamıştı. Bu kapsamda BYD'nin Türkiye'ye ithal ettiği araçlarda uygulanan yüzde 40'lık ek gümrük vergisinden fabrika tamamlanıncaya kadar muaf tutulması kararlaştırılmıştı. Söz konusu düzenleme, markanın Türkiye pazarındaki rekabet gücünü önemli ölçüde artırdı. BYD'nin satış performansı kısa sürede dikkat çekici bir yükseliş gösterirken, şirketin Türkiye'deki varlığı da hızla büyüdü.
Satışlar rekor seviyeye ulaştı
Sağlanan vergi avantajlarının ardından BYD'nin Türkiye'deki satış rakamlarında büyük artış yaşandı. Şirketin yıllık satışları birkaç yıl içinde katlanarak büyüdü ve marka elektrikli otomobil pazarının önemli oyuncularından biri haline geldi. Uzmanlar, vergi muafiyetinin fiyat avantajı yaratarak tüketici talebini artırdığını ve markanın kısa sürede geniş bir müşteri kitlesine ulaşmasını sağladığını belirtiyor.
Vergi kaybı tartışması gündemde
Fabrika yatırımına ilişkin belirsizliklerin artmasıyla birlikte kamuya sağlanan katkılar ve verilen teşviklerin bilançosu da gündeme geldi. Otomotiv analistleri, uygulanan vergi muafiyetlerinin mali etkileri üzerine çeşitli hesaplamalar yapıyor.
Yapılan değerlendirmelerde, BYD'nin ithal ettiği araçlar için sağlanan vergi avantajının araç başına yaklaşık 7 bin 500 dolar ile 11 bin dolar arasında değiştiği ifade ediliyor. Şirketin ulaştığı satış hacmi dikkate alındığında ise toplam rakamın oldukça yüksek seviyelere çıktığı belirtiliyor.
Hesaplamalar yarım milyar doları işaret ediyor
Sektör temsilcileri tarafından yapılan tahmini hesaplamalara göre, BYD'nin Türkiye'deki satışları üzerinden oluşan vergi avantajının toplam büyüklüğü yaklaşık 500 milyon dolara ulaşmış olabilir. Ancak uzmanlar, bu rakamın resmi bir veri olmadığını ve satış adetleri, araç modelleri ile vergi hesaplama yöntemlerine göre farklı sonuçlar ortaya çıkabileceğini vurguluyor. Buna rağmen ortaya çıkan büyüklüğün kamuoyunda tartışılmaya devam ettiği görülüyor.
Gözler yatırım kararında
BYD'nin Manisa yatırımına ilişkin resmi süreç yakından takip edilirken, şirketin Avrupa stratejisinde Macaristan'a öncelik vereceği yönündeki iddialar da dikkat çekiyor. Sektör temsilcileri, Türkiye'deki yatırım planının tamamen iptal edilip edilmediğine ilişkin net bir açıklama bulunmadığını hatırlatıyor.
Otomotiv sektöründe yaşanan dönüşüm sürecinde Türkiye'nin önemli bir üretim merkezi olma hedefini sürdürdüğünü belirten uzmanlar, BYD yatırımına ilişkin nihai kararın hem sektör hem de yatırım ortamı açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini ifade ediyor.
Elektrikli araç pazarı büyümeye devam ediyor
Tüm tartışmalara rağmen Türkiye'de elektrikli araç pazarındaki büyüme hız kesmiyor. Yerli ve yabancı markaların yatırımlarıyla birlikte pazarın her geçen yıl daha da genişlediği görülüyor. Uzmanlar, küresel otomotiv sektöründe yaşanan dönüşümün Türkiye'yi de doğrudan etkilediğini ve önümüzdeki dönemde yeni yatırım kararlarının gündeme gelebileceğini değerlendiriyor.
