Türkiye ayakkabı sektöründe uzun süredir yükseliş eğiliminde olan ithalat, 2025’te ilk kez düşüşe geçti. İlave gümrük vergilerinin artırılması ve Çin merkezli e-ticaret platformu Temu’ya getirilen kısıtlamaların etkisiyle ithalat hacminde sınırlı da olsa gerileme yaşandı. Ancak sektör temsilcileri, bu kez Mısır kaynaklı yeni bir riskin hızla büyüdüğüne dikkat çekiyor.
İthalat Yüksek Seviyesini Koruyor
Türkiye İstatistik Kurumu Genel Ticaret Sistemi verilerine göre, 2024’te 1 milyar 711 milyon dolara ulaşan ayakkabı ithalatı 2025’te 1 milyar 678 milyon dolara geriledi. Rakam düşüş gösterse de sektör açısından hâlâ yüksek seviyede bulunuyor. İhracat tarafında ise tablo daha zayıf. 2022’de 1 milyar 310 milyon dolarla zirve yapan ihracat, 2025’te 1 milyar 8 milyon dolara kadar geriledi. 2023’te ilk kez ithalatın ihracatı aşmasıyla bozulan dış ticaret dengesi, 2025’te de sektör aleyhine seyrini sürdürdü.
Pandemi Sonrası Dengeler Değişti
Türkiye, yaklaşık 550 milyon çiftlik üretim kapasitesiyle bölgesel bir üretim üssü konumunda. Ancak pandemi sonrası yükselen maliyetler, düşük kur politikası ve finansmana erişimde yaşanan sıkıntılar, sektörün rekabet gücünü zayıflattı. Bu süreçte ithalat hızla artarken, ihracat ivme kaybetti. 2021’de 587,8 milyon dolar olan ithalat, 2022’de 962 milyon dolara, 2023’te 1 milyar 416 milyon dolara yükseldi. 2024’te 1 milyar 711 milyon dolarla rekor kırıldı. 2025’te gerileme başlasa da ithalatın yüksek bandı koruduğu görülüyor.
Mısır’dan Girişler Sıçradı
Sektörde asıl dikkat çeken gelişme ise Mısır kaynaklı ithalat. 2024’te yaklaşık 700 bin dolar seviyesinde olan Mısır’dan ayakkabı ithalatı, 2025’te 22 milyon doları aştı. Bu artış, Mısır’ı kısa sürede Türkiye’nin en çok ayakkabı ithal ettiği ilk 10 ülke arasına taşıdı. Sektör temsilcileri, Çin menşeli saya ve tabanların Mısır’da monte edilerek Türkiye’ye sıfır vergiyle giriş yaptığını belirtiyor. Türkiye ile Mısır arasındaki Serbest Ticaret Anlaşması bu süreci kolaylaştırıyor. Çinli firmaların Mısır’daki yatırımlarını artırmasıyla birlikte, Çin Yeni Yılı sonrasında üretimin hızlanması bekleniyor. Yapılan değerlendirmelere göre mevcut eğilim sürerse Mısır kaynaklı ithalatın kısa vadede 100 milyon dolar seviyelerine ulaşması mümkün görülüyor.
“Yüzde 70’i Tek Şirket Üzerinden”
Sektör temsilcileri, Mısır’dan yapılan ithalatın büyük bölümünün sınırlı sayıda firma üzerinden gerçekleştiğini, hatta hacmin yüzde 70-80’inin tek bir şirket tarafından gerçekleştirildiğinin tahmin edildiğini ifade ediyor. Çin’den gelen yan sanayi ürünlerinin Mısır’da monte edilerek menşe değişimiyle Türkiye’ye girmesi, sektörde “dolaylı ithalat” tartışmasını da beraberinde getirdi. Bu noktada vergisel düzenleme talepleri gündeme geliyor.
Temu Kısıtlaması ve İlave Vergi Etkisi
İthalattaki sınırlı gerilemenin arkasında, ayakkabıya uygulanan ilave gümrük vergisinin yüzde 30’dan yüzde 40’a çıkarılması ve Temu üzerinden yapılan satışlara getirilen düzenlemeler bulunuyor. Sektör temsilcilerine göre, söz konusu platformlar üzerinden yılda yaklaşık 7,5-8 milyon çift ayakkabı Türkiye’ye giriyordu. Bu hacmin yerli üretim üzerindeki etkisinin ciddi olduğu, önlem alınmaması halinde onlarca fabrikanın kapanabileceği ve binlerce kişinin işsiz kalabileceği belirtiliyor.
Çözüm: Yan Sanayide Vergi Düzenlemesi
Sektörün bir diğer talebi ise yan sanayi ürünlerindeki vergi yükünün azaltılması. Mikro fiber ürünlerde sağlanan vergi avantajının diğer yan sanayi kalemlerine de uygulanması halinde maliyetlerin düşürülebileceği ve tüketicinin daha uygun fiyatlı ürüne erişebileceği ifade ediliyor. Uzmanlara göre önümüzdeki dönemde ithalatta düşüş eğiliminin sürmesi bekleniyor. Adet bazında 2024’te 76 milyon çift olan ithalatın 2025’te 65 milyon çift seviyelerine gerilemesi öngörülüyor. Ancak Mısır kaynaklı artışın kontrol altına alınmaması halinde sektör için yeni bir dış ticaret baskısı oluşabileceği değerlendiriliyor. Ayakkabı sanayisi, bir yandan iç pazarda fiyat dengesi arayışını sürdürürken, diğer yandan bölgesel üretim kaymalarına karşı rekabetçi konumunu koruma mücadelesi veriyor.
