NASA’nın SPHEREx uzay teleskobu, kahverengi cüceler olarak bilinen ve yıldızlarla ötegezegenler arasındaki çizgiyi belirsizleştiren gökcisimlerine yeni ışık tutuyor. NASA News and Missions tarafından paylaşılan çalışmaya göre, The Astrophysical Journal’da yayımlanan bulgular bu karanlık ve bulutlu dünyaların, Güneş Sistemi’ndeki dev gezegenlere benzer biçimde kimyasal açıdan zengin atmosferler taşıdığını gösteriyor.
Kahverengi cüceler nasıl oluşuyor?
Kahverengi cüceler ilk kez 1990’larda saptandı. Yıldızlar gibi gaz bulutlarının çökmesiyle oluşsalar da çekirdeklerinde hidrojen füzyonunu sürdürecek kadar kütleli değiller. Bu yüzden soluk biçimde parlıyorlar. Yapı olarak Jüpiter ve Satürn’e bazı özellikler taşısalar da, çoğu gezegenin aksine bir yıldızın yörüngesinde değil; uzayda serbestçe dolaşıyor ve enerjilerini kendi içlerinden alıyorlar.
Çalışmanın başyazarı ve Caltech’e bağlı IPAC’ta görev yapan Zafar Rustamkulov, bu cisimleri “biraz goth” olarak nitelendirdi ve serbest dolaşan kahverengi cücelerin başka bir gökcisminin etkisi olmadan varlıklarını sürdürdüğünü söyledi. Araştırmacılar, bu nesnelerin yapısını, fırtınalı doğasını ve evrimini anlamak için hâlâ öğrenilecek çok şey olduğunu belirtiyor.
SPHEREx 37 yakın kahverengi cüceyi inceledi
SPHEREx, Mart 2025’te fırlatılan ve NASA’nın Jet Propulsion Laboratory birimi tarafından yönetilen kızılötesi bir uzay teleskobu. Çalışmada teleskobun 37 yakın kahverengi cüceye ilişkin gözlemleri analiz edildi. Bu örneklem, yaklaşık 4.000 Fahrenheit’tan eksi 10 Fahrenheit’a uzanan geniş bir sıcaklık aralığını kapsıyor.
Teleskop, bu cisimlerin parlaklığını 102 farklı renkte ölçerek bir tayf oluşturuyor. Bu tayflar, araştırmacılara su, karbondioksit, karbon monoksit ve metan içeren kimyasal açıdan zengin atmosferler gösterdi. Çalışma ortağı J. Davy Kirkpatrick, aynı sıcaklıkta bile kahverengi cücelerin tayflarının birbirinden belirgin biçimde ayrıldığını söyledi.
Veriler bulut geçişlerini ve atmosfer değişimini gösteriyor
NASA’ya göre SPHEREx, Dünya atmosferindeki suyun soğurduğu dalga boylarını uzaydan gözlemleyebildiği için yer teleskoplarının ulaşmakta zorlandığı bir aralığı inceliyor. Bu sayede kahverengi cücelerin koyu kırmızı bulutlarından gelen ışık yakalanabiliyor.
Makale, bazı kahverengi cücelerin yaşamlarının bulutların incelmeye başladığı ve metan açısından daha zengin atmosferlerin öne çıktığı dinamik bir aşamada bulunduğunu aktarıyor. Araştırmacılar, mevcut modellerin genel kimyasal eğilimi yakaladığını ancak bulutlu geçişlerde verilerle tam uyum sağlamakta zorlandığını söylüyor.
SPHEREx’in kahverengi cüce incelemesi, teleskobun ana görevinin yalnızca bir yan sonucu. Araç, gökyüzünün tamamını haritalamak için günde yaklaşık 3.600 özgün görüntü topluyor. NASA, bu verilerin evrenin ilk anlarını anlamaya, yaşamın kimyasal bileşenlerini aramaya ve yıldızlararası buzları saptamaya da yardımcı olduğunu belirtiyor.
Kirkpatrick ve Rustamkulov, şimdi binlerce ek nesnenin de analiz edildiğini aktarıyor. NASA’ya göre SPHEREx verileri bilim insanları ve kamuya açık olarak sunuluyor.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: NASA.
