NASA’nın Chandra X-ray Gözlemevi, gökyüzünde müzik sembolüne benzeyen ve araştırmacıların “Treble Clef” adını verdiği sıra dışı radyo yapısının nedenini çözdü. Bulgulara göre yapı, bir süper kütleli kara delik patlamasıyla başlayıp iki galaksi kümesinin çarpışmasıyla yeniden güçlenen bir süreç sonucu oluştu.
Çalışmayı, İtalya’daki Ulusal Astrofizik Enstitüsü’nden Andrea Botteon’un yönettiği ekip hazırladı. Bulgular, Astronomy & Astrophysics dergisinde çarşamba günü yayımlandı. NASA’nın Chandra verileri, Alman eROSITA X-ray teleskobu ve diğer gözlemler, yapının çevresini birlikte değerlendirmek için kullanıldı.
Görüşü zorlaştıran konum
Treble Clef’in yorumlanmasını güçleştiren unsur, yapının Samanyolu’nun düzleminin neredeyse tam arkasında yer alması oldu. Bu nedenle Dünya’dan bakıldığında yıldızlar, gaz ve toz görüntüyü büyük ölçüde kapattı. Araştırma ekibi, bu engeli aşabilen teleskoplarla yapının ardındaki kaynağı belirledi.
Chandra ve eROSITA, Treble Clef’in bulunduğu yerde dağınık ve çok sıcak gaz tespit etti. Bu da söz konusu nesnenin bir galaksi kümesi içinde yer aldığını gösterdi. Ekip ayrıca bu kümenin tek bir yapı değil, birleşme sürecindeki iki küme olduğunu da belirledi. Galaksi kümeleri, yüzlerce galaksi ve büyük miktarda aşırı ısınmış gaz içeren en büyük evren yapılarına giriyor.
İki aşamalı oluşum modeli
Çalışmaya göre süreç iki adımda ilerlemiş olabilir. İlk aşamada, kümenin merkezindeki süper kütleli kara delikten çıkan bir patlama, yüklü parçacıkları ve manyetik alanları ışık hızına çok yakın bir hızla dışarı itti. Bu, önce parlak radyo dalgaları oluşturdu; ancak parçacıklar enerji kaybettikçe sinyal zamanla sönümlendi.
İkinci aşamada iki galaksi kümesinin çarpışması, bu bulutu sıkıştırdı ya da yeniden enerji kazandırdı. Böylece radyo dalgaları tekrar parlak hale geldi. Araştırmacılar, çarpışmanın yarattığı şok dalgalarının da bu yeniden canlanmada rol oynamış olabileceğini belirtiyor.
X-ray verilerinin işaret ettiği çarpışma
Ekip, Chandra verilerinde çarpışma izini ortaya çıkarmak için kümenin sıcak gazının simetrik oval kısmını çıkardı. Geriye kalan X-ray yayılımı, görüntünün sol ve sağ tarafında daha parlak, ortasında ise daha sönük bir dağılım gösterdi. Bu desen, çarpışmanın soldan sağa doğru gerçekleşmiş olabileceğine işaret ediyor.
Araştırmacılar, iki küme arasındaki doğrudan çarpışmanın birkaç yüz milyon yıl önce yaşandığını ve kümelerin artık birbirinden uzaklaşmakta olduğunu düşünüyor. Adın “Treble Clef” olmasının nedeni ise bilimsel bir bağlantı değil; yalnızca şeklin müzik notasına benzemesi. Ekip bu benzerliği, insanların rastgele verilerde tanıdık şekiller görmesi anlamına gelen pareidolia ile açıklıyor.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: NASA.
