Kredi teminatında iskonto anlamına gelen haircut, bir varlığın teminat olarak kabul edilirken değerinden yapılan indirimi ifade eder. ECB’nin açıklamasına göre bu uygulama, finansal piyasada bir varlığın nominal değeri ile teminat değeri arasında fark oluşmasıdır. Örneğin 1 milyon avro değerindeki bir varlığa yüzde 20 haircut uygulanırsa, teminat değeri 800 bin avro olarak dikkate alınır.
Bu yöntem, özellikle merkez bankalarının ticari bankalara kredi verirken başvurduğu bir risk kontrol aracıdır. Merkez bankası kredi karşılığında teminat ister ve bu teminatın değerine bir iskonto uygular. Böylece verilen kredi tutarı, teminatın piyasa değeri kadar değil, iskonto sonrası değeri kadar güvenceye bağlanır.
Merkez bankası neden haircut uygular?
Haircut uygulamasının temel amacı, teminatın satılması gerekirse oluşabilecek değer kaybına karşı güvenlik payı oluşturmaktır. ECB’ye göre bir borç geri ödenmezse merkez bankası teminatı satar. Ancak satış işlemi hemen gerçekleşmeyebilir ve bu sürede varlığın değeri değişebilir. İskonto, tam da bu aralığa karşı koruma sağlar.
Metinde, finansal piyasaların oynak olabildiği ve varlık değerlerinin ihraççının finansal durumundan etkilenebildiği belirtiliyor. Bu nedenle mevcut piyasa değeri 1 milyon avro olan bir varlık, aynı tutarda kredi almak için yeterli sayılmaz. Haircut, bu farkı dikkate alarak daha temkinli bir kredi-teminat dengesi kurar.
İskonto oranını ne belirler?
İskonto oranı, teminatın türüne ve ilgili varlığın özelliklerine göre belirlenir. Daha riskli, daha oynak ya da satılması daha zor varlıklar için haircut oranı yükselir. Daha kolay satılabilen ve daha istikrarlı kabul edilen varlıklarda ise iskonto daha düşük olabilir.
ECB örnek olarak, merkezi hükümet tahvillerinin genellikle daha düşük haircut ile değerlendirildiğini, banka kredilerinin ise daha yüksek iskonto alabileceğini aktarıyor. Aynı zamanda kabul edilen teminatın toplam değerinin, haircut sonrası kredi tutarına eşit ya da ondan yüksek olması gerekir.
Eurosystem teminatı nasıl değerlendirir?
Eurosystem, yani ECB ile euro bölgesi ulusal merkez bankaları, kabul ettiği teminatlar için haircut uygulamasını dikkatle belirler. Kurum, riski azaltmak için yeterli ve orantılı iskonto kullanıldığını vurgular. Ayrıca teminat kabulünde belirli bir varlık türünü kayırmadığını, şartları karşılayan varlıkları dikkate aldığını belirtir.
ECB’nin açıklamasına göre risk kontrol çerçevesi düzenli olarak gözden geçirilir ve uygulanan haircut kategorileri kamuya açık biçimde yayımlanır. Böylece kredi operasyonlarında hangi teminatın ne kadar iskonto ile değerlendirileceği önceden tanımlanmış olur.
Bu içerik bilgilendirme amacı taşır. Yatırım tavsiyesi değildir.
Temsili illüstrasyon
Kaynak: Avrupa Merkez Bankası (ECB).
