Rusya, İran ve Venezuela, Batı’nın artan enerji yaptırımlarına karşı “gölge filo” olarak adlandırılan gizli tanker ağını büyüterek petrol ihracatını sürdürmeye devam ediyor. 978 gemiden ve 127 milyon dwt kapasiteden oluşan bu ağ, küresel petrol tanker kapasitesinin yaklaşık yüzde 19’una denk geliyor. Rusya, Ukrayna savaşı sonrası AB ambargosu ve G7’nin fiyat tavanı uygulamasına rağmen, günde 5,7 milyon varil petrol ihracatını büyük ölçüde korudu. Gölge filo üzerinden bu akışın 3,3 milyon varil/gün kadarı sağlandı. Ülke, 561 gemi ve 49,9 milyon dwt kapasite ile en büyük payı elinde tutuyor. İran, yaptırımlara rağmen 2020’de günlük 434 bin varil seviyesindeki ihracatını 2025 itibarıyla 1,6 milyon varil/gün’e çıkardı. Filosu 170 gemi, 34,2 milyon dwt kapasiteye ulaştı. Venezuela, günlük üretimini 900 bin varilin üzerine çıkararak son 10 yılın zirvesine ulaştı. 54 gemi ve 9,5 milyon dwt kapasite ile Çin başta olmak üzere petrol ihracatını artırıyor. Diğer ülkeler dahil edildiğinde, toplam gölge filo 193 gemi ve 33 milyon dwt daha büyüklüğe sahip.
Gizli Taşımacılığın Riskleri
Gölge filo, genellikle yaşlı, sigortasız tankerlerden oluşuyor. Bu gemiler, yük transferleri sırasında konum transponderlerini kapatarak petrolün menşeini gizliyor. Uzmanlar, bu yöntemin yalnızca yaptırımları etkisizleştirmekle kalmadığını, aynı zamanda denizcilik güvenliği ve çevre açısından büyük riskler yarattığını vurguluyor. Sigortasız gemilerin kaza riskinin yüksekliği, olası petrol sızıntılarının felaket boyutuna ulaşabileceği uyarısını gündeme taşıyor. Ayrıca filonun kontrolünün devletlerden çok gizli denizcilik şirketlerine kayması, yaptırımların uygulanabilirliğini daha da zorlaştırıyor.
Çin’in Rolü ve Fiyat Dengesi
Bu ağın en büyük müşterisi Çin. Dünyanın en büyük deniz yoluyla petrol ithalatçısı olan ülke, Rusya, İran ve Venezuela’dan gelen yükleri düzenli olarak kabul ediyor. Bu durum, yaptırımlı ülkelerin daha düşük fiyat baskısıyla satış yapmasını sağlıyor. Nitekim Rusya’nın Ural petrolü ile Brent arasındaki fiyat farkı, Şubat 2023’te 17 dolar/varil iken, Ağustos 2025’te 2,4 dolar/varil’e kadar geriledi. Böylece gölge filonun büyümesi, küresel petrol piyasasında yeni bir fiyat dengesi yaratmış oldu.
Küresel Enerji Güvenliği Tehlikede
Uzmanlara göre gölge filonun büyümesi, sadece ekonomik yaptırımların etkisini sınırlamıyor, aynı zamanda küresel enerji güvenliği ve çevresel denge açısından da ciddi tehdit oluşturuyor. Batı yaptırımlarının etkinliği tartışılırken, gölge filonun hızla büyümesi enerji piyasasında yeni bir güç dengesi yaratarak önümüzdeki dönemde jeopolitik gerilimleri artırma potansiyeli taşıyor.
