Yeni uygulama, Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) bünyesinde geliştirildi. Daha önce kural tabanlı olarak çalışan Sahte Belge Risk Analiz Programı (SARP) ve Riskli İade Takip ve Analiz Programı (RİTAP) ile yürütülen denetimler, KAŞİF ile birlikte yapay zekâ ve makine öğrenmesi temelli bir yapıya kavuştu. KAŞİF, TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü ile GİB Teknoloji ekiplerinin ortak çalışmasıyla hayata geçirildi. Sistem, önceden tanımlanmış kurallara bağlı kalmadan, mükellef davranışlarını analiz ederek riskli durumları kendiliğinden tespit edebiliyor.
Günde 4 milyon mükellef analiz ediliyor
Büyük veri altyapısı üzerinde çalışan KAŞİF, onlarca terabaytlık veriyi günlük olarak işleyerek yaklaşık 4 milyon mükellefi tarıyor. Sistem; fatura hareketleri, beyanname bilgileri, ithalat-ihracat kayıtları, tahakkuk ve tahsilat verileri, işletme kapasitesi, çalışan sayısı ve demirbaş bilgileri gibi çok sayıda başlığı eş zamanlı olarak değerlendiriyor. Mükelleflerin davranışlarındaki ani değişiklikler, alış ve satış dengesizlikleri ya da ticari faaliyetle uyumsuz fatura düzenleme örüntüleri, yapay zekâ tarafından otomatik olarak risk unsuru olarak işaretleniyor ve günlük raporlar oluşturuluyor.
İlk sonuçlar dikkat çekici
KAŞİF’in devreye alınmasıyla birlikte kısa sürede çarpıcı tespitler yapıldı. Henüz mükellefiyet tesis edildiği gün, herhangi bir alımı bulunmamasına rağmen fatura düzenleyen şirketler belirlendi. Kuruluşunun ilk günlerinde milyonlarca liralık sahte fatura kesen mükellefler ile aynı kişi adına farklı vergi dairelerinde kurulan şirket ağları sistem tarafından tespit edildi. Son üç ay içinde kurulan ve toplam 276 milyar liralık fatura düzenlediği belirlenen 2 bin 550 mükellefin, gerçekte herhangi bir ticari faaliyeti olmadığı halde sahte belge düzenlemek amacıyla kurulduğu ortaya konuldu. Ayrıca milyonlarca liralık haksız KDV iade taleplerinin de sistem sayesinde erken aşamada durdurulduğu bildirildi.
Riskli mükellefler incelemeye sevk ediliyor
Sahte belge düzenleme riski yüksek bulunan mükellefler, Vergi Denetim Kurulu’na sevk edilerek vergi incelemesine alınıyor. Aynı zamanda bağlı bulundukları vergi dairelerine bilgi verilerek iş yerlerinde yoklama yapılıyor. Yapılan incelemeler sonucunda sahte belge amacıyla kurulduğu tespit edilen mükellefiyetler kapatılıyor.
Şimşek: “Kayıt dışılıkla mücadelede yeni bir safhaya geçtik”
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, yapay zekâ destekli denetim altyapısının kayıt dışı ekonomiyle mücadelede oyunun kurallarını değiştirdiğini vurguladı. Şimşek, “Yapay zekâ ve makine öğrenmesi teknolojileriyle artık kayıt dışı faaliyetleri anlık olarak tespit ediyor ve hızla işlem yapıyoruz. Tüm mükelleflerimizi kayıt içinde kalmaya davet ediyorum” dedi. Risk analiz altyapısının sürekli güncellendiğini belirten Şimşek, bu uygulamalar sayesinde hem vergi kaybının önleneceğini hem de haksız rekabetin ortadan kaldırılacağını ifade etti.
Yeni sistemle birlikte vergi denetiminde insan müdahalesine duyulan ihtiyaç azalırken, erken tespit ve hızlı müdahale kabiliyeti önemli ölçüde güçlenmiş oldu. KAŞİF’in önümüzdeki dönemde kayıt dışı ekonomiyle mücadelede temel araçlardan biri haline gelmesi bekleniyor.
