Orta Doğu’da tırmanan jeopolitik gerilim, küresel piyasalarda olduğu gibi Türkiye’de de finansal göstergeler üzerinde güçlü bir baskı yarattı. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başlayan süreç, yatırımcı davranışlarını değiştirirken, özellikle kısa vadeli sermaye hareketlerinde dikkat çekici bir çözülme yaşandı.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) ile Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerinden yapılan hesaplamalara göre, mart ayının ilk iki haftasında carry trade işlemlerinde toplam 12 milyar dolarlık çıkış gerçekleşti. Söz konusu çıkışın 6,6 milyar dolarlık kısmı yalnızca ikinci haftada kaydedilerek haftalık bazda tarihi bir seviyeye ulaştı.
Bu gelişmeyle birlikte, yabancı yatırımcıların Türk lirası varlıklara yönelik kısa vadeli pozisyonlarının önemli ölçüde azaldığı görüldü. Bloomberg verilerine göre, ocak ayı sonunda 61 milyar doların üzerine çıkarak zirve yapan carry trade büyüklüğü, son çıkışlarla birlikte 47,2 milyar dolara kadar geriledi.
Jeopolitik risk sermaye hareketlerini tetikledi
Uzmanlara göre carry trade tarafında yaşanan çözülmenin temelinde artan küresel belirsizlik ve riskten kaçış eğilimi bulunuyor. Yüksek faiz avantajı nedeniyle Türkiye gibi gelişmekte olan piyasalara yönelen kısa vadeli fonların, jeopolitik risklerin artmasıyla birlikte daha güvenli limanlara yöneldiği değerlendiriliyor. Daha önce benzer büyüklükte çıkışların sınırlı dönemlerde görüldüğüne dikkat çeken analistler, son iki haftadaki hareketin hız ve büyüklük açısından istisnai olduğunu vurguluyor.
Rezervlerde dikkat çeken erime
Sermaye çıkışlarının en somut yansıması ise Merkez Bankası rezervlerinde görüldü. TCMB verilerine göre, 13 Mart haftasında net uluslararası rezervler 9,8 milyar dolar azalarak 69 milyar dolara geriledi. Savaşın başlangıcından itibaren geçen iki haftalık süreçte toplam rezerv kaybı ise 22,8 milyar dolara ulaştı.
Bu dönemde Merkez Bankası’nın döviz piyasasına doğrudan müdahalede bulunduğu da dikkat çekti. TCMB bilanço verileri, mart ayının ilk iki haftasında toplam 23,5 milyar dolarlık döviz satışı gerçekleştirildiğini ortaya koydu. İlk hafta 13 milyar dolar, ikinci hafta ise 10,5 milyar dolarlık satış yapıldı.
Kur ve likidite dengesi ön planda
Ekonomistler, söz konusu müdahalelerin döviz kurundaki oynaklığı sınırlamaya yönelik olduğunu değerlendirirken, rezervlerdeki hızlı gerilemenin sürdürülebilirliği konusunda soru işaretleri yarattığına dikkat çekiyor. Özellikle küresel risklerin devam etmesi halinde, rezervler üzerindeki baskının sürebileceği ifade ediliyor. Öte yandan carry trade işlemlerindeki çözülmenin, Türk lirası üzerindeki baskıyı artırabileceği ve finansal piyasalarda dalgalanmayı tetikleyebileceği öngörülüyor.
Piyasalar kırılgan seyrini sürdürüyor
Yaşanan gelişmeler, Türkiye ekonomisinin küresel sermaye hareketlerine duyarlılığını bir kez daha ortaya koyarken, önümüzdeki dönemde jeopolitik gelişmelerin piyasa yönü üzerindeki belirleyici etkisinin süreceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, mevcut konjonktürde yatırımcıların temkinli hareket etmesi gerektiğini vurgularken, özellikle kısa vadeli sermaye akımlarındaki dalgalanmanın finansal istikrar açısından yakından izlenmesi gerektiğine işaret ediyor.
