Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, hanehalkının enflasyon beklentilerinin neden yüksek seyrettiğine ilişkin kapsamlı bir analiz yayımladı. Bankanın blog platformu Merkezin Güncesi’nde yer alan çalışmada, özellikle gıda, enerji ve kira kalemlerinin “hissedilen enflasyonu” artırarak vatandaşların enflasyon algısını yukarı çektiği vurgulandı. Analizde, sıkı para politikası ve düşen enflasyonla birlikte beklentilerde kademeli bir iyileşme öngörüldüğü de ifade edildi.
Hanehalkı Beklentileri Yapısal Olarak Yüksek
TCMB uzmanları tarafından hazırlanan “Hanehalkı Enflasyon Beklentileri ve Hissedilen Enflasyon” başlıklı analizde, hanehalkının enflasyon beklentilerinin yalnızca Türkiye’de değil, dünya genelinde de mevcut enflasyonun ve diğer ekonomik aktörlerin beklentilerinin üzerinde seyrettiği belirtildi. Çalışmada, bu durumun yapısal bir özellik taşıdığına dikkat çekildi. Analizde, enflasyon beklentilerinin tüketim ve tasarruf kararlarından fiyatlama davranışlarına kadar birçok kanalı etkilediği vurgulanarak, TCMB’nin fiyat istikrarı hedefi doğrultusunda bu beklentileri politika oluşturma sürecinde önemli bir girdi olarak kullandığı ifade edildi.
Anketler Dikkat Çekici Ayrışmayı Ortaya Koyuyor
Merkez Bankası tarafından aylık olarak yayımlanan Sektörel Enflasyon Beklentileri anketlerine değinilen analizde, piyasa katılımcıları, reel sektör ve hanehalkı beklentileri arasındaki belirgin farklara işaret edildi. Son 10 yıla ait veriler, hanehalkının 12 ay sonrası için enflasyon beklentisinin, enflasyonun tek haneli olduğu dönemlerde dahi mevcut enflasyonun oldukça üzerinde seyrettiğini ortaya koydu. Reel sektör beklentilerinin enflasyonla daha yüksek bir korelasyon gösterdiği belirtilirken, piyasa katılımcılarının beklentilerinin ise genellikle dezenflasyon öngörüsüyle manşet enflasyonun altında şekillendiği kaydedildi. Manşet enflasyondaki oynaklıklara en sınırlı tepkinin de piyasa katılımcıları tarafından verildiği aktarıldı.
Hanehalkının Tahmin Hatası Daha Yüksek
Analizde, 12 ay sonrası gerçekleşen enflasyonu tahmin etme gücü açısından üç kesim karşılaştırıldığında, en yüksek hata payının hanehalkında görüldüğü belirtildi. Hanehalkı beklentilerinin, enflasyonun görece düşük seyrettiği yıllarda bile ortalama 10 puan üzerinde kaldığı, son yıllarda ise bu farkın daha da açıldığı ifade edildi. Bu durumun yalnızca Türkiye’ye özgü olmadığına da dikkat çekilen analizde, gelişmiş ve gelişmekte olan birçok ülkede hanehalkı beklentilerinin mevcut enflasyonun ve profesyonel tahminlerin oldukça üzerinde gerçekleştiği vurgulandı.
Hissedilen Enflasyon Belirleyici Rol Oynuyor
TCMB analizinde, söz konusu ayrışmanın temel nedeninin “hissedilen enflasyon” olduğu açıkça ortaya konuldu. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hissedilen enflasyon ile hanehalkı beklentilerinin birbirine oldukça yakın seyrettiği, buna karşılık resmi enflasyon ile hissedilen enflasyon arasındaki farkın beklentileri yukarı çektiği belirtildi. Çalışmada ayrıca, hissedilen enflasyon ve beklentilerin yuvarlama etkisiyle yüzde 5, yüzde 10 gibi belirli seviyelerde yoğunlaşma eğilimi gösterdiğine de dikkat çekildi.
Gıda, Enerji ve Kira Öne Çıkıyor
Analizde, hanehalkı beklentilerini şekillendiren harcama kalemleri detaylı biçimde ele alındı. Küresel ölçekte gıda ve enerji fiyatlarının düzenli harcama kalemleri olarak beklentiler üzerinde belirleyici olduğu belirtilirken, Türkiye’de bu etkiye kira kaleminin de güçlü biçimde eklendiği vurgulandı. Uzun süredir manşet enflasyonun üzerinde seyreden kira enflasyonunun, hissedilen enflasyonu artırarak hanehalkı beklentilerini yukarı çektiği ifade edildi. Gıda gibi sık tüketilen ürünler ile kira gibi bütçede önemli paya sahip kalemlerdeki fiyat artışlarının, resmi enflasyon ile hissedilen enflasyon arasındaki farkı büyüttüğü kaydedildi.
İletişim ve Para Politikası Vurgusu
Analizde, hanehalkı beklentilerinin tahmin gücünün zayıf olmasının, merkez bankası iletişiminin önemini artırdığına dikkat çekildi. Hanehalkının merkez bankaları hakkında edindiği bilginin kaynağının beklentiler üzerinde anlamlı bir etkisi olduğu belirtilirken, Türkiye’de televizyon, radyo ve sosyal medyanın bu süreçte etkili mecralar olduğu aktarıldı. TCMB, sıkı para politikası duruşunun devamı ve enflasyondaki düşüşle birlikte hanehalkı beklentilerinde kademeli bir iyileşme öngörüldüğünü vurguladı. Analizde, dezenflasyon sürecinin kalıcı hale gelmesi için ekonomi politikalarının yanı sıra tüm kesimlerle yürütülen etkin iletişimin önemini koruduğu ifade edildi.
