Dünya nüfusu hızla yaşlanıyor. Birleşmiş Milletler’in tahminlerine göre, 2070’lerin sonunda 65 yaş üstü nüfusun sayısı 2,2 milyara ulaşarak çocuk nüfusunu geçecek. 2030’ların ortasında ise 80 yaş üstü kişilerin sayısı, bir yaş altı bebeklerden fazla olacak. Bu tablo, ülkelerin sosyal güvenlik ve sağlık sistemlerinde köklü değişiklikleri zorunlu hale getiriyor.
Yaşlı Nüfusun Yükselen Eğilimi
2025 yılı itibarıyla Japonya, yüzde 30’a yaklaşan yaşlı nüfus oranıyla dünyanın en yaşlı toplumu konumunda. Porto Riko, İtalya, Portekiz, Yunanistan ve Finlandiya gibi ülkelerde yaşlı nüfus oranı yüzde 24-25 bandında seyrediyor. Almanya, Hong Kong, Hırvatistan ve Sırbistan ise yüzde 23’ün üzerinde oranlarla dikkat çekiyor. 2050’ye gelindiğinde ise sıralama değişiyor. Hong Kong’un yüzde 46’yı aşan yaşlı nüfus oranıyla listenin zirvesine çıkması bekleniyor. Güney Kore, Tayvan ve Japonya onu takip ederken, Akdeniz ülkeleri de yaşlı nüfusun artış hızında ilk sıralarda yer alacak. Türkiye’de ise yaşlı nüfus oranının 2025’te yüzde 10,6’dan 2050’de yüzde 22,1’e çıkması öngörülüyor.
Japonya: İleri Yaş İçin Örnek Model
Japonya, yaşlı nüfus oranı en yüksek ülke olarak geliştirdiği emeklilik ve bakım sistemiyle dünyaya örnek gösteriliyor. Sosyal güvenlik iki temel ayağa dayanıyor: Ulusal emeklilik programı, 40 yıl prim ödeyenlere 65 yaşında sabit maaş sağlıyor. Çalışanlara yönelik ayrı sistem ise en az 10 yıl prim karşılığında kazanca bağlı maaş veriyor. Emekliliğin 70 yaşına ertelenmesi maaşı artırıyor, ayrıca eşi veya çocuğu olanlara ek ödemeler yapılıyor. Sağlık hizmetleri de kapsamlı: 75 yaş üstündekiler ile 65 yaşından büyük engelli bireyler özel sağlık sisteminden yararlanıyor. Gelir durumuna göre hastalar masrafların yüzde 10 ila 30’unu üstleniyor. Uzun süreli bakım sistemi ise evde destekten gündüz merkezlerine ve yatılı bakım tesislerine kadar geniş bir hizmet ağı sunuyor.
İtalya: Gelir Testi ve 13’üncü Maaş
Avrupa’nın en yaşlı toplumlarından İtalya’da emeklilik 67 yaşında başlıyor ve en az 20 yıl prim ödemesi gerekiyor. Maaşlar her yıl yaşam maliyetine göre güncelleniyor, ayrıca aralık ayında 13’üncü maaş ödeniyor. Düşük gelirli emekliler, gelir testine tabi olmak koşuluyla ek destek alabiliyor. İtalya’nın ulusal sağlık sistemi tüm vatandaşları kapsıyor. Uzun vadeli bakım hizmetleri ise ihtiyaç sahiplerine sürekli bakım ödeneği sağlıyor. Ülkede yasal emeklilik yaşının 2027’ye kadar 67’de sabit kalacağı, 2050’de ise 69 yaş 9 aya yükseleceği öngörülüyor.
Hong Kong: Çok Katmanlı Güvence
2050’de en yaşlı nüfusa sahip olması beklenen Hong Kong, çok katmanlı bir sosyal güvenlik sistemi uyguluyor. Yaşlılık ödeneği, 70 yaşını dolduran ve en az 7 yıl orada ikamet edenlere sabit maaş sağlıyor. 65 yaşından itibaren ise gelir testine bağlı yaşlılık yaşam ödeneği devreye giriyor. Bunun yanında, zorunlu mesleki emeklilik fonları da öne çıkıyor. Çalışan ve işveren katkılarıyla biriken bu fonlar özel sektörce işletiliyor. Ayrıca uzun vadeli bakım, aile destekleri, toplumda yaşam yardımları ve istihdama katılımı teşvik eden ödenekler sistemin ayrılmaz bir parçası.
Türkiye’nin Yol Haritası
Türkiye’de yaşlı nüfusun 2025’teki yüzde 10,6 seviyesinden 2050’de yüzde 22,1’e yükselmesi bekleniyor. Bu tablo, sosyal güvenlik ve sağlık sistemlerinin yeniden yapılandırılmasının kaçınılmaz olduğunu gösteriyor. Dünya hızla yaşlanırken, Japonya, İtalya ve Hong Kong gibi ülkelerin geliştirdiği emeklilik ve bakım sistemleri, diğer ülkelere yol gösterici nitelik taşıyor. Uzmanlar, her ülkenin kendi demografik yapısına uygun sürdürülebilir sosyal güvenlik politikaları geliştirmesi gerektiğini vurguluyor.
