Ortadoğu’daki jeopolitik gerilim ve Hürmüz Boğazı çevresindeki riskler küresel deniz ticaretinde tansiyonu yükseltirken, emtia taşımacılığındaki güçlü talep navlun piyasalarında sert yükselişi beraberinde getirdi. Özellikle demir cevheri ve kömür sevkiyatlarının hız kesmemesi, kuru yük piyasasında son iki yılın en güçlü rallilerinden birinin yaşanmasına neden oldu. Küresel deniz taşımacılığının en önemli göstergelerinden biri kabul edilen Baltic Dry Index son bir ayda yüzde 37,81 yükselerek 3 bin puan sınırına yaklaştı. Endeks, geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 129,25 oranında artış gösterdi. Sektör temsilcileri, oluşan tablonun 2023 yılından bu yana görülen en güçlü navlun performansına işaret ettiğini belirtiyor.
Savaş riskine rağmen emtia akışı sürüyor
Navlun piyasasında dikkat çeken en önemli gelişmelerden biri, bölgedeki savaş ve güvenlik risklerine rağmen emtia taşımacılığının kesintiye uğramaması oldu. Özellikle tanker ve konteyner piyasalarında temkinli fiyatlamalar öne çıkarken, kuru yük tarafında demir cevheri ve kömür taşımalarının güçlü seyri navlun fiyatlarını yukarı taşımayı sürdürdü. Uzmanlara göre enerji güvenliği endişeleri nedeniyle özellikle Asya ülkeleri emtia tedarik zincirlerini korumaya çalışıyor. Bu durum, büyük tonajlı gemilere yönelik talebin yüksek kalmasına neden oluyor.
Demir cevheri piyasayı yukarı taşıdı
Kuru yük piyasasındaki rallinin merkezinde Capesize segmenti yer aldı. Yaklaşık 150 bin tonluk demir cevheri ve kömür taşımalarında kullanılan bu dev gemilere yönelik talep özellikle Brezilya ve Avustralya çıkışlı sevkiyatlarla birlikte hızla yükseldi. Brezilya’nın demir cevheri ihracatı aylık bazda yüzde 11 artarak yaklaşık 33 milyon tona ulaştı. Avustralya’dan Çin’e yapılan sevkiyatlarda ise yüzde 5’lik artış kaydedildi. Atlantik hattındaki yoğun yükleme programı navlun piyasasında yukarı yönlü ivmeyi güçlendirdi. Sektör kaynakları, Qingdao ile Tubarao hattında Capesize navlunlarının ton başına 37 dolara yaklaştığını belirtiyor. Bu seviyelerin son bir yılın en güçlü navlun rakamları arasında yer aldığı ifade ediliyor. Capesize segmentindeki yıllık artışın yüzde 149’a ulaşması, büyük tonajlı yük taşımacılığındaki sert fiyat hareketini gözler önüne serdi.
Kömür ticareti de piyasayı destekledi
Navlun piyasasındaki yükselişte yalnızca demir cevheri değil, kömür taşımaları da belirleyici rol oynadı. Özellikle enerji arz güvenliği kaygılarının devam ettiği Asya piyasalarında termik kömür talebinin güçlü kalması, Panamax ve Supramax segmentlerinde hareketliliği artırdı. Genellikle 60-70 bin tonluk kömür ve tahıl taşımalarında kullanılan Panamax gemilerinde yıllık artış yüzde 57’ye ulaştı. Endonezya çıkışlı kömür yüklemelerinin özellikle Güney Çin rotasında gemi talebini canlı tuttuğu belirtiliyor. Supramax segmentinde ise Pasifik havzasındaki gemi arzının sıkışması dikkat çekti. Uzmanlar, enerji piyasalarındaki belirsizlik sürdükçe kömür ticaretinin kısa vadede güçlü kalmaya devam edeceğini değerlendiriyor.
Hürmüz’de geçişler yavaşladı
Piyasalarda yükseliş sürerken gözler bir yandan da Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmelere çevrildi. Verilere göre 1-5 Mayıs döneminde boğazdan toplam 15 kuru yük gemisi geçiş yaparken, 5 Mayıs sonrasında yeni geçiş kaydedilmemesi dikkat çekti. Her ne kadar taşıyıcı şirketler rotalarını tamamen değiştirmemiş olsa da, savaş riski nedeniyle maliyet hesaplarının yeniden yapılmaya başlandığı belirtiliyor. Özellikle sigorta maliyetleri, yakıt ek ücretleri ve operasyonel riskler navlun piyasasında yeni maliyet baskıları oluşturuyor. Analistler, Hürmüz hattında uzun süreli bir aksamanın yalnızca enerji piyasalarını değil, küresel emtia ticaretini de doğrudan etkileyebileceği uyarısında bulunuyor.
Küçük tonajlı gemilerde de yükseliş var
Navlun piyasasındaki toparlanmanın yalnızca büyük tonajlı gemilerle sınırlı kalmaması dikkat çekiyor. Supramax endeksi yıllık bazda yüzde 58 yükselirken, Handysize segmentindeki artış yüzde 47’ye ulaştı. Tarım ürünleri, kömür ve küçük hacimli dökme yük taşımalarındaki canlılık küçük tonajlı gemilere olan talebi desteklemeye devam ediyor. Ancak sektör temsilcileri, balast gemi sayısındaki hızlı artışın ilerleyen dönemde arz baskısını yeniden gündeme getirebileceğini belirtiyor.
Konteyner taşımacılığında “savaş tarifesi” dönemi
Hürmüz Boğazı çevresindeki gerilim yalnızca kuru yük piyasasını değil, konteyner taşımacılığını da etkiliyor. Drewry World Container Index geçen hafta yüzde 3 artarak 40 feet konteyner başına 2 bin 286 dolara yükseldi. Özellikle Pasifik ötesi ticaret rotalarında taşıyıcı şirketlerin uygulamaya koyduğu Acil Yakıt Ek Ücretleri (EFS) ve Yoğun Sezon Ek Ücretleri (PSS), maliyet baskısını artırdı. MSC, Asya-ABD hattında yakıt ek ücretlerini artırırken, CMA CGM ise konteyner başına 2 bin dolarlık yoğun sezon ek ücreti uygulamaya başladı. Şanghay-New York hattında navlun fiyatları yüzde 7 artışla 3 bin 721 dolara yükselirken, Şanghay-Los Angeles hattında ise yüzde 5 artışla 3 bin 62 dolar seviyesine çıktı. Taşıyıcı şirketler kapasite fazlasını kontrol altında tutmak için boş sefer ve kapasite azaltma politikalarını sürdürse de uzmanlar, savaş riskinin büyümesi halinde navlun piyasasında yeni maliyet artışlarının gündeme gelebileceğini belirtiyor.
